Những đứa con gái không được yêu thương và hành trình chữa lành chậm rãi

Một câu hỏi cứ lặp đi lặp lại, với nhiều biến thể khác nhau, là: “Tại sao tôi phải mất quá nhiều thời gian mới nhận ra gia đình mình độc hại đến mức nào? Tại sao tôi lại xem việc cha mẹ ngược đãi mình là chuyện bình thường suốt hàng thập kỷ?”

Dù đúng là một số người con gái thiếu thốn tình thương sớm nhận ra cách mẹ đối xử với mình là không ổn, chính tôi cũng đã biết điều đó từ khi còn bé, thì hiếm ai có thể hành động dựa trên nhận thức ấy cho đến khi đã bước vào tuổi trưởng thành. Từ những ghi nhận cá nhân của tôi (tôi không phải là nhà trị liệu hay nhà tâm lý học, nên đây không phải kết quả từ một nghiên cứu khoa học), phần lớn phụ nữ chỉ thực sự ngừng hoài nghi cảm nhận của mình và bắt đầu hành động khi họ đã bước sang tuổi bốn mươi, năm mươi, hoặc thậm chí muộn hơn.

Tại sao nhận thức lại đến chậm như vậy?

Một phần là bởi hầu hết con gái vẫn luôn nuôi hy vọng, dù lý trí mách bảo điều ngược lại, rằng họ vẫn có thể xoay chuyển tình hình theo cách nào đó. Đôi khi, hy vọng đó được nuôi dưỡng từ những khoảnh khắc mẹ bạn cư xử tử tế, khiến bạn nghĩ rằng có lẽ mọi chuyện đang tốt dần lên.

Những lúc khác, hy vọng đó chỉ đơn giản xuất phát từ khát khao được mẹ yêu thương, quan tâm và công nhận, và thực chất không có nền tảng nào ngoài sự phủ nhận và mong mỏi mù quáng. (Tôi gọi đó là “Vũ điệu của sự Phủ nhận.”) Không thể diễn tả hết sự đấu tranh giữa việc nhận diện những mô thức độc hại với thói quen chối bỏ mà ta đã dùng để tự bảo vệ khỏi nỗi đau. Và sự thật là, lẩn tránh thường dễ hơn rất nhiều so với việc đối diện với cơn đau trước mắt.

Nhưng dù hành trình hồi phục có đáng sợ và mệt mỏi đến đâu, dù việc giành lại con người thật của mình có khó khăn cỡ nào, thì cả hai điều đó đều hoàn toàn khả thi. Ta không cần phải tiếp tục sống cuộc đời trưởng thành như khi còn là đứa trẻ, sống trong nỗi sợ hãi, khao khát được yêu thương, và chỉ biết đối phó bằng những cách khiến ta tổn thương nhiều hơn là chữa lành. Việc đối diện với nỗi sợ lớn nhất của mỗi người là một phần thiết yếu của hành trình, bởi ta chỉ có thể tìm ra con đường chăm sóc bản thân khi biết mình thực sự cần gì. Điều này cũng giống như điểm khởi đầu của mọi hành trình: ta không thể bắt đầu chữa lành nếu không biết mình đang mang vết thương.

Photograph by Jeremy Bishop. Copyright Free. Unsplash.

Những câu hỏi để khơi mở nhận thức của bạn

Hãy chọn một thời điểm mà bạn cảm thấy tương đối bình tĩnh, có thể kiểm soát được cảm xúc và cuộc sống của mình (nghe mỉa mai thật đấy, ai mà kiểm soát được cuộc đời mình hoàn toàn chứ? Tôi thì không rồi!). Hãy bắt đầu bài tập này sau vài hơi thở sâu, khi bạn cảm thấy mình đang ở một nơi yên ổn về tinh thần để suy nghĩ về những điều quan trọng. Tìm một chỗ ngồi dễ chịu, ấm cúng, rồi hãy cầm bút lên hoặc gõ vào máy tính, trả lời những câu hỏi sau đây:

• Điều gì khiến tôi lo lắng nhất trong hành trình này? Là sợ hồi phục thất bại, hay là điều gì khác?
• Tôi còn cảm thấy bao nhiêu phần xấu hổ trong thẳm sâu con người mình? Tôi có lo rằng mình không xứng đáng được yêu thương?
• Tôi có thể gọi tên những nỗi sợ chưa từng được nói thành lời không?
• Tôi lo bị người khác đánh giá tới mức nào nếu tôi quyết định hành động? Hoặc nếu tôi phá vỡ sự im lặng?
• Tôi có thực sự hiểu rõ mình đang đau ở đâu không?
• Tôi có hối tiếc vì đã lãng phí thời gian cố gắng sửa chữa những điều không thể cứu vãn không?
• Điều gì, nếu có, vẫn đang giữ chân tôi, chưa cho tôi bước tiếp?
• Tôi có đang mắc kẹt trong những cách xoa dịu sai lệch như ăn uống quá mức, uống rượu, tiêu xài không kiểm soát hay những thói quen tương tự?
• Tôi có thể diễn đạt thành lời điều tôi thật sự khao khát không?

Hãy xem những câu trả lời của bạn như những bản nháp đầu tiên. Có thể bạn sẽ thấy hữu ích nếu ghi ngày vào đó để sau này có thể quay lại xem mình đã đi được bao xa.

Hãy nhớ rằng quá trình hồi phục và giành lại cuộc đời của mình cần thời gian thực sự. Bạn đã trải qua biết bao năm tháng bị gia đình gốc rễ nhào nặn và ảnh hưởng, nên việc “học lại” cách sống cần được thực hiện từng bước nhỏ một, cũng giống như việc học cách hành xử mới. Một trong những điều quan trọng nhất bạn cần học, đó là học cách tử tế với chính mình, và thấu hiểu rằng quá trình này đòi hỏi phải tách biệt giữa thói quen tự chỉ trích với việc nhận trách nhiệm. Hai điều đó hoàn toàn không giống nhau.

Hãy để tâm đến cách bạn định nghĩa “chữa lành” vì điều đó rất quan trọng

Chúng ta thường có những kỳ vọng không thực tế về việc hồi phục nghĩa là gì – và chính điều đó sẽ quyết định bạn cảm thấy hài lòng hay thất vọng với hành trình chữa lành của chính mình theo thời gian. Đây là một chủ đề đầy nhạy cảm về mặt cảm xúc, nên hãy cùng nhẹ nhàng gỡ ra từng mảnh và soi chiếu vào từng phần nhỏ ấy.

Chữa lành có nghĩa là “làm cho trở nên trọn vẹn,” và thật không may, cách nhìn của phương Tây về chữa lành lại có vẻ quá... đen trắng. Rất nhiều người trong chúng ta đi tìm một cây đũa thần nào đó có thể biến ta trở nên “trọn vẹn” như một người phụ nữ đã được yêu thương và nâng đỡ ngay từ những ngày đầu đời. Nhưng sự thật là điều ấy sẽ không xảy ra – và ta nên nhẹ nhàng đặt mong đợi ấy sang một bên. Tuy vậy, đừng hiểu lầm: điều đó không có nghĩa là ta không thể hồi phục.

Văn hóa phương Tây thường xem tổn thương như điều gì đó cần phải che giấu. Một vật quý giá bị hỏng sẽ được sửa chữa sao cho nó trở lại “trạng thái hoàn hảo” ban đầu – dù đó là một bức tranh trong viện bảo tàng từng bị cắt rách, một món đồ gia truyền bị sứt mẻ, hay một con người từng chịu tổn thương về thể xác hay tinh thần. Tôi cho rằng kiểu định nghĩa “chữa lành như mới” ấy không những chẳng giúp gì cho ta, mà thậm chí còn cản bước chúng ta. Nó khiến ta không hài lòng với chính mình, thiếu bao dung khi những hành vi cũ bất chợt quay lại, hay khi cảm xúc dâng trào vượt khỏi tầm kiểm soát; ta sẽ hành xử như những kẻ giám sát hà khắc thay vì là người bạn đồng hành đầy cảm thông mà chính ta đang cần.

Tôi tin rằng cách nhìn của người Nhật, thể hiện qua nghệ thuật kintsugi cổ xưa, không chỉ thực tế hơn mà còn lành mạnh hơn về mặt tâm lý. Kintsugi là nghệ thuật phục hồi những món đồ gốm quý bằng cách gắn kết các mảnh vỡ lại bằng sơn mài trộn với kim loại quý như vàng, bạc hoặc đồng. Những vết nứt, thay vì bị che giấu, lại được lưu giữ vĩnh viễn – và dù món đồ đã “trở lại nguyên vẹn”, lịch sử của nó vẫn hiện hữu rõ ràng trước mắt, tạo nên một vẻ đẹp rất riêng.

Tôi nghĩ đây không chỉ là một cách nghĩ tốt hơn về sự chữa lành, mà còn là cách nhìn sâu sắc về việc đón nhận những vết sẹo, những trải nghiệm cũ, và lồng ghép chúng vào con người ta ở hiện tại, một con người đã hồi phục. Nhìn chữa lành qua lăng kính kintsugi là nhấn mạnh vào sự kiên cường, vào chiến thắng nội tâm, mà không hề phủ nhận nỗi đau quá khứ. Nó cho phép ta nhìn nhận bản thân là trọn vẹn, mà không cần phải chối bỏ những vết nứt đầu tiên. Nó khuyến khích ta thấy được vẻ đẹp bên trong mình – một vẻ đẹp không đến từ sự hoàn hảo, mà từ sức mạnh, từ sự bền gan vững chí, và từ niềm tin vào chính mình.

Theo tôi, nếu ta có thể hiểu chữa lành theo cách ấy và từ bỏ mục tiêu đầy áp lực kiểu phương Tây là “trở lại như mới” (dù điều đó có nghĩa là gì đi nữa) thì chính điều đó sẽ tiếp sức cho hành trình hồi phục đích thực của ta. 

Tác giả: Peg Streep

Nguồn: Unloved Daughters and the Slow Path to Healing | Psychology Today