Già đi nhưng không già cỗi: bí mật ẩn trong thời gian

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Cảm nhận của ta về thời gian dường như nhanh hơn khi ta lớn tuổi, nhưng nó không phải là điều cố định.
• Sự tò mò và những điều mới mẻ có thể làm chậm thời gian chủ quan và nuôi dưỡng sinh lực.
• Khi ta được bộc lộ những món quà bẩm sinh, tâm hồn được nâng đỡ; khi những món quà ấy bị kìm nén, khổ đau sẽ tích tụ.
• Tò mò và sáng tạo giúp củng cố não bộ, giảm lo âu và nâng đỡ một tiến trình lão hóa khỏe mạnh.

Một trong những chiếc chìa khóa của an yên nơi người lớn tuổi nằm ở “cảm nhận thời gian”, cách ta cảm thấy thời gian dài hay ngắn. Bất cứ ai đã đi qua một quãng đời đủ dài đều có thể nhận ra sự thay đổi ấy. Khi còn nhỏ, hai tháng hè tưởng chừng dài như vô tận; nhưng đến tuổi xế chiều, cũng hai tháng ấy lại vụt qua trong chớp mắt. Với nhiều người, dường như mỗi năm trôi qua, thời gian lại càng lao đi nhanh hơn. Ta có thể cố níu giữ đến đâu, kim đồng hồ vẫn không vì thế mà dừng lại. Thế nhưng, vẫn có những con đường giúp ta chạm lại cảm giác năm xưa, cảm giác lớn lên, đổi thay, và rộng mở.

Liệu ta có thể tìm lại cảm giác thời gian chậm rãi ấy không? Albert Einstein đã từng làm được điều đó:

“Những người như bạn và tôi không bao giờ già đi,” ông viết cho một người bạn vào cuối đời. “Chúng ta chưa từng thôi đứng đó, như những đứa trẻ tò mò trước bí ẩn lớn lao mà ta được sinh ra trong đó.”

Điều mới mẻ và sự tò mò chính là dưỡng chất của tuổi thơ. Ta tìm kiếm, khám phá và đắm mình vào những tình huống có thể mang đến thông tin hay trải nghiệm mới. Đó chính là chìa khóa của sinh lực. Nhờ đó, ở tuổi trưởng thành hay xế chiều, ta vẫn có thể tiếp tục lớn lên bằng chính sự chủ động của mình, thay vì buông xuôi cho sự tàn phai.

Image: insta_photos/Shutterstock

Khi ta dấn thân vào điều gì đủ cuốn hút để khiến mình tập trung đến say mê, đó chính là cỗ máy âm thầm tạo nên tăng trưởng ở bất kỳ độ tuổi nào.

Nếu ở những năm tháng sau này bạn thấy mình lạc lõng, không còn háo hức khám phá, hãy quay về với những món quà bẩm sinh của mình.

Ai trong chúng ta cũng được trao tặng những khả năng riêng. Ở bất cứ tuổi nào, sức khỏe tinh thần cũng gắn liền với việc ta có sống và biểu lộ những khả năng ấy hay không. Nếu ta không cho chúng được chảy ra, như tôi thường nói, chúng sẽ ứ lại như đường ống nước bị tắc nghẽn.

Với người lớn tuổi, vẫn có rất nhiều cánh cửa để bước vào hành trình khám phá. Hãy nhìn lại đời mình. Điều gì đến với bạn một cách tự nhiên? Điều gì khiến bạn thích thú? Bạn có thể bắt đầu bằng:

Học hỏi tri thức bên ngoài (những điều mới về lĩnh vực bạn quan tâm)
Suy ngẫm nội tâm (dành thời gian nghĩ sâu về một ý tưởng mới)
Học hỏi qua biểu đạt (phát triển và thực hành bất kỳ loại hình nghệ thuật nào)
Tìm kiếm trải nghiệm cảm giác bên trong (cho phép mình thử những điều mới lạ, khác thường)

Kiểu tập trung sâu sắc này có thể dẫn đến điều mà các nhà khoa học gọi là “tính dẻo tích cực”, trạng thái mà những đường dẫn thần kinh được củng cố và não bộ được tái kết nối theo hướng lành mạnh. Càng dấn thân vào hoạt động ấy, những trạng thái tích cực càng trở nên dễ chạm tới.

Không chỉ mang lại an yên, nhiều bằng chứng cho thấy sự tò mò còn giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì chức năng nhận thức và sức khỏe thể chất ở người lớn tuổi. Việc tham gia vào các hoạt động sáng tạo như vẽ hay viết, bất kể bạn có “năng khiếu” hay không, đều giúp giảm mức độ lo âu và trầm buồn. Các hình ảnh quét não cho thấy hoạt động sáng tạo kích hoạt những vùng não tương tự như khi ta thiền định. Trong một bài viết trước, tôi từng gọi đó là một trong những “mẹo nhỏ của tâm trí” để giữ gìn sức khỏe nhận thức khi về già. Các nhà nghiên cứu cho rằng chính những cơ chế liên quan đến dopamine và noradrenaline đã tạo nên hiệu ứng bảo vệ ấy.

Tò mò và sáng tạo vốn mang trong mình một sự khôn ngoan tự nhiên. Thật vậy, Christopher Peterson và Martin Seligman, trong cuốn Character Strengths and Virtues (2004), đã xác định rằng sáng tạo và tò mò cùng với tư duy cởi mở, tình yêu học hỏi và cái nhìn sâu rộng là những phẩm chất tạo nên một con người minh triết. Người ta vẫn nói “tò mò hại mèo”, nhưng với chúng ta, chính sự tò mò lại nuôi dưỡng đời sống, đặc biệt là trong những năm tháng sau này.

References

Isaacson, W. ( 2007). Einstein: His life and universe. Simon and Schuster.

Peterson, C. and Seligman, M. (2004). Character strengths and virtues: A handbook and classification. NY: Oxford University Press.

Reio, T. G. Jr., Choi, N. (2004). Novelty seeking in adulthood: Increases accompany decline. The Journal of Genetic Psychology, 165, 119–133.

Sakaki, M, Yagi, A, Murayama, K. (2018). Curiosity in old age: A possible key to achieving adaptive aging. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 88, 106-116.

Tan, C-X, Chuah, C-Q, Lee, S-T, Tan, C-S. (2021). Being creative makes you happier: The positive effect of creativity on subjective well-being. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(4), 7244.

Tác giả: Cynthia Baum-Baicker Ph.D.

Nguồn: Growing Older Without Growing Old: The Secret Hidden in Time | Psychology Today