Những lý do bao biện phổ biến nhất trong mối quan hệ là gì?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Con người có xu hướng hợp lý hóa hành vi của mình, đặc biệt là trong các hoạt động trực tuyến.
• Điều đó cũng xảy ra trong công việc và các mối quan hệ cá nhân.
• Những lời bao biện thường được nuôi dưỡng bởi sự tiện lợi, tác động từ bên ngoài và mong muốn tự bào chữa cho chính mình.
• Việc hợp lý hóa có thể dẫn đến những hệ quả tiêu cực, như tiếp tay cho các hành vi gây nghiện.

Jughead: “Tớ thấy áy náy về số tiền còn nợ cậu. Đây.”
Reggie: “Hai đô la? Cậu nợ tớ mười cơ mà!”
Jughead: “Nhưng như vậy là mức áy náy đã xuống tới ngưỡng tớ có thể chịu được rồi!”

Bao biện thì dễ lắm, và có những cái cớ còn dễ đưa ra hơn những cái khác. Chẳng hạn, nhiều người làm những điều trên mạng có thể gây tổn thương cho mối quan hệ của mình, như tán tỉnh hay nhắn tin gợi dục với người lạ. Vì sao họ làm điều đó qua mạng, trong khi ngoài đời thì không?

Bởi vì sự phản bội trên mạng dễ được hợp lý hóa hơn ngoài đời thực: “Chỉ một chút thôi mà, đâu có thật, với lại tôi cũng chẳng quen họ.”

Rất ít người dám lấy tiền mặt ở nơi làm việc, nhưng lại có không ít người tiện tay cầm vài cây bút, xấp giấy, dùng máy photocopy của công ty cho việc riêng, hay lướt Pinterest trong giờ làm. Có một nhà nghiên cứu đặt những lon Coca trong tủ lạnh ở vài phòng ký túc xá, và đặt những đĩa tiền một đô la ở những phòng khác. Chỉ vài ngày sau, nước ngọt biến mất, còn tiền thì vẫn nguyên. Không ai cầm một đô rồi ra máy bán hàng tự động mua Coca. Vì sao?

Vì việc “thuận tay” lấy một lon nước dễ bao biện hơn lấy một tờ tiền. Bạn đã bao giờ lấy trộm tiền mặt của bạn cùng phòng chưa? Chưa à? Thế còn từng ăn đồ trong tủ lạnh của họ? Tôi thì có (nhưng chỉ là mấy thứ họ có nhiều hoặc không thích ăn thôi; với lại họ cũng ăn đồ của tôi mà. Tôi nghĩ thế).

Source: Pixabay/RoginHiggins

Một nghiên cứu khác cho thấy khi có cơ hội, con người sẽ gian lận trong các bài kiểm tra, nhưng chỉ trong một giới hạn nhất định. Ngay cả khi được cho đáp án, người tham gia cũng chỉ nâng điểm của mình lên đến một mức “vừa phải”. Giống như Jughead, chúng ta giữ những lời bào chữa ở mức mình còn có thể tự thấy chấp nhận được.

Trong mối quan hệ của bạn, có thể bạn sẽ không nói dối về việc dọn dẹp tầng hầm, nhưng lại “quên” nhắc rằng mình cũng tranh thủ xem vài tập truyền hình thực tế giữa chừng (“Nghỉ ngơi xứng đáng mà”). Bạn có thể không ngoại tình, nhưng lại tán tỉnh cô phục vụ ưa nhìn trong bữa trưa.

Cái cớ nào càng tiện, càng dễ được sử dụng. Một số người đổ lỗi cho cha mẹ (“Mẹ tôi hay quát tháo, nên tôi phản ứng vậy là bình thường”), cho công việc (“Tôi bận dự án này quá nên không thể về nhà đúng giờ”), hay cho người khác (“Ai cũng làm thế mà”), bởi đó là những lý do rất tiện. Thí nghiệm nổi tiếng của Stanley Milgram cho thấy người tham gia sẵn sàng gây ra điều họ nghĩ là những cú sốc điện cho một người lạ chỉ vì được một nhân vật có thẩm quyền yêu cầu. Các nghiên cứu về “thiên kiến xác nhận” cũng chỉ ra rằng nếu ta muốn tin vào điều gì, chỉ cần tìm được một lý do, dù mong manh đến đâu, cũng đủ khiến ta cảm thấy niềm tin của mình là đúng đắn.

Nhiều người dùng hành vi của người khác làm cái cớ thuận tiện. Điều này xảy ra trong các công ty khi nhân viên cùng nhau dung túng cho hành vi mờ ám (“Ai cũng khai gian giờ làm, nên tôi cũng vậy”), và nó cũng xảy ra trong các mối quan hệ thân mật. Nếu một người lén mua thứ gì đó, người kia cũng dễ có lý do để làm theo. Nếu một người đưa ra những lời bao biện vô lý, người còn lại thường sẽ tiếp bước.

Có lẽ đó cũng là một trong những lý do vợ chồng thường tăng cân cùng nhau. Ăn thêm một miếng bánh phô mai nữa à? Ừ thì tôi cũng ăn. Một số người còn rơi vào kiểu “ngoại tình trả đũa”, một người phản bội vì người kia đã làm thế. Nhưng điều đó chẳng giúp ích gì cho mối quan hệ.

Hợp lý hóa cũng là một đặc điểm cốt lõi của nghiện ngập, bởi nó tra dầu vào bản lề để cánh cửa tái nghiện mở ra dễ dàng hơn. Những lời bao biện nuôi dưỡng đủ loại hành vi gây nghiện: rượu, ma túy, hay cả bánh ngọt. Sự tái nghiện thường bắt đầu bằng những lời thì thầm rất khẽ trong đầu.

Một thân chủ của tôi từng mất việc vì xem nội dung khiêu dâm tại nơi làm việc. Anh hứa sẽ không làm vậy nữa, nhưng rồi tự thuyết phục rằng mình chỉ đọc tin tức một chút thôi, từ tin tức sang chuyện người nổi tiếng, rồi đến thể thao và hình ảnh đồ bơi, và cuối cùng là khiêu dâm. Dòng suy nghĩ ấy trượt dài theo lối quen thuộc: Tôi sẽ không làm. Tôi chỉ làm một chút thôi. Đã làm một chút rồi thì làm thêm cũng chẳng sao. Đằng nào cũng hỏng rồi, thôi thì tiếp tục luôn. Cố gắng làm gì nữa? Tôi chỉ là kẻ thất bại.

Những lời bao biện phổ biến đến mức trong các chương trình 12 bước, nếu bạn cố hợp lý hóa hành vi của mình, bạn sẽ bị nhắc nhở ngay. Những người nghiêm túc với việc hồi phục đều biết: bao biện chính là con đường dẫn đến tái nghiện. Dù vấn đề là gì, việc tìm ra một cái cớ luôn luôn rất dễ.  

References

Adapted from Love Me True: Overcoming the Surprising Ways We Deceive in Relationships. Cedar Fort.

Dan Ariely, The Honest Truth About Dishonesty: How We Lie to Everyone--Especially Ourselves, (New York: Harper Collins, 2012); Zoë Chance, Michael I. Norton, Francesca Gino, and Dan Ariely. "Temporal view of the costs and benefits of self-deception." Proceedings of the National Academy of Sciences 108, no. Supplement 3 (2011): 15655-15659.

Katia Vergetti Bloch, Carlos Henrique Klein, Armando da Rocha Nogueira, and Lucia Helena Alvares Salis, "Socioeconomic Aspects of Spousal Concordance for Hypertension, Obesity, and Smoking In A Community of Rio de Janeiro, Brazil," Arquivos Brasileiros de Cardiologia 80, no. 2 (2003): 179-186.

Peter T. Katzmarzyk, Louis Perusse, D. C. Rao, and Claude Bouchard, "Spousal Resemblance and Risk of 7‐Year Increases in Obesity and Central Adiposity in the Canadian Population," Obesity research 7, no. 6 (1999): 545-551

Tác giả: Jason Whiting Ph.D.

Nguồn: What Are the Most Common Relationship Excuses? | Psychology Today