Tình yêu có phải đẹp nhất khi còn tươi mới?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH:

• Chỉ chăm chăm giữ lấy sự tươi mới của tình yêu có thể khiến ta bỏ lỡ cơ hội vun đắp một mối quan hệ bền lâu và sâu sắc.
• Một mối tình sâu đậm, gắn bó qua năm tháng, vẫn có thể giữ được “giá trị dinh dưỡng” của tình yêu, đồng thời vẫn lưu giữ phần nào hương vị nồng nàn, tươi mới ban đầu.
• Không phải sự đổi thay hay sự quen thuộc đơn thuần tạo nên cao trào trong tình yêu, mà chính là sự thay đổi diễn ra bên trong khuôn khổ thân thuộc mới là điều làm bùng nổ cảm xúc yêu đương.

“Tình yêu và trứng đều ngon nhất khi còn tươi.” 

—Tục ngữ Nga

“Câu hỏi nghiêm túc duy nhất là: Ai biết cách giữ cho tình yêu ở lại?” 

—Tom Robbins

Mối liên hệ giữa tình yêu và thời gian từ lâu đã là điều khiến những kẻ đang yêu say đắm phải trăn trở: Liệu tình yêu của mình có kéo dài mãi mãi? Và nếu có, nó còn giữ được như thuở ban đầu không? Liệu vài năm sau, ta có còn cảm giác xốn xang như buổi ban đầu mới gặp? Liệu cảm giác tuyệt vời khi thời gian trôi qua mà chẳng hay có bị thay thế bằng sự nhàm chán, đến mức từng giây phút trôi qua cũng thấy dài lê thê?

Vấn đề đặt ra: Liệu ngày mai anh còn yêu em?

“Đêm nay em là của anh, trọn vẹn... nhưng liệu ngày mai anh còn yêu em chăng?” 

— Carole King

“Cẩm thạch có thể vỡ, sắt thép có thể cong, nhưng tình yêu ta sẽ không bao giờ kết thúc.” 

— Drafi Deutscher

Carole King đã hỏi một câu khiến bao trái tim yêu không khỏi băn khoăn: Liệu ngày mai anh còn yêu em không? Nói cách khác, cảm giác em là người duy nhất trong anh, liệu đó chỉ là chuyện của một đêm nay, hay sẽ còn kéo dài suốt những năm tháng về sau? Liệu những cuộc tình chớp nhoáng có thể thật sự khiến người ta thấy mãn nguyện trọn vẹn?

Câu trả lời không hề đơn giản. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng ham muốn tình dục có xu hướng suy giảm rõ rệt theo thời gian trong các mối quan hệ yêu đương. Tần suất quan hệ tình dục giữa các cặp đôi thường giảm dần khi thời gian bên nhau kéo dài. Sau một năm kết hôn, tần suất ấy thường chỉ còn một nửa so với tháng đầu tiên và cứ thế giảm dần qua các năm. Xu hướng này xuất hiện không chỉ ở các cặp vợ chồng khác giới sống chung, mà cả ở các cặp đôi đồng tính nam và nữ. Từ đó có thể thấy: tình yêu lãng mạn dài lâu dường như là điều hiếm gặp. Qua thời gian, nó thường chuyển hóa thành một dạng tình cảm gắn bó, thân tình, nơi mà sự khao khát thể xác dần nhạt phai theo năm tháng (Baumeister & Bratslavsky, 1999; Brewis & Meyer, 2005; Call và cộng sự, 1995).

Tuy vậy, nhiều nghiên cứu lại chỉ ra rằng có không ít cặp đôi vẫn yêu nhau sâu đậm dù đã bên nhau nhiều năm. Daniel O’Leary và các cộng sự (2012) đã hỏi 274 người đã kết hôn: “Bạn còn yêu bạn đời của mình đến mức nào?” Kết quả cho thấy: 40% những người đã kết hôn trên mười năm cho biết họ vẫn “yêu say đắm” bạn đời của mình. Đáng ngạc nhiên hơn, trong số những người đã chung sống từ ba mươi năm trở lên, có tới 40% phụ nữ và 35% đàn ông vẫn khẳng định tình yêu mãnh liệt dành cho người bạn đời. Không chỉ dựa trên lời nói, Bianca Acevedo và các cộng sự (2012) đã tiến hành một nghiên cứu hình ảnh não bộ bằng fMRI. Họ mời 10 phụ nữ và 7 người đàn ông, tất cả đều đã kết hôn trung bình 21 năm và tuyên bố vẫn còn yêu sâu đậm người bạn đời, quan sát ảnh chân dung của người bạn đời khi máy quét não đang hoạt động. Kết quả cho thấy những vùng “phần thưởng” chính trong não họ được kích hoạt mạnh mẽ, tương tự như cách não phản ứng khi người ta đang yêu lần đầu, và hoàn toàn khác biệt với phản ứng ở những người chỉ còn gắn bó theo kiểu tri kỷ không còn đam mê.

Thay đổi và sự thân thuộc

“Càng nhìn em, anh càng khao khát em. Cảm xúc này cứ lớn dần lên mãi. Mỗi tiếng thở dài lại khiến anh thêm mê muội.” 

— Chris Montez

“Lạ thật... tôi muốn mọi rắc rối giữa tôi và chồng được giải quyết. Nhưng nếu vậy, tôi lại chẳng có cớ để giữ một người tình nóng bỏng. Chỉ là tôi đang thật lòng…” 

— Một phụ nữ đã có chồng 

Con người thường trải qua cảm xúc khi họ nhận thấy có những thay đổi đáng kể, tích cực hoặc tiêu cực, trong hoàn cảnh cá nhân của mình, hoặc trong cuộc sống của những người gắn bó với họ (Ben-Ze’ev, 2000). Chính điều này lại dường như đi ngược với khả năng duy trì một tình yêu lãng mạn lâu dài. Dưới góc nhìn tiến hoá, việc chú ý đến những thay đổi mang lại lợi thế sống còn, bởi sự thay đổi báo hiệu sự bất ổn, và nhận thức được điều đó có thể là ranh giới giữa sống và chết. Nhưng thay đổi thì không thể kéo dài mãi. Một khi nó trở nên quen thuộc, ta xem đó là trạng thái bình thường, và nó không còn khiến ta xúc động nữa.

Bên cạnh vai trò then chốt của sự thay đổi trong việc khơi gợi cảm xúc, các yếu tố giống nhau và sự thân thuộc cũng được xem là chất xúc tác cho cảm xúc. Những cặp đôi yêu nhau thường có nhiều điểm tương đồng rõ nét về tuổi tác, quan điểm chính trị và tôn giáo; tương đồng ở mức vừa phải về trình độ học vấn, trí tuệ và hệ giá trị sống; và ít hoặc gần như không tương đồng về tính cách. Trong các mối quan hệ ngắn hạn, nơi cam kết còn lỏng lẻo, con người lại có xu hướng bị thu hút bởi những người khác biệt. Ngược lại, trong các mối quan hệ dài lâu, vốn đòi hỏi cam kết sâu sắc và sự gắn bó trong sinh hoạt hằng ngày, thì sự tương đồng lại là yếu tố dự báo cho tình cảm bền vững (Finkel và cộng sự, 2015).

Tuy vậy, dù là sự thay đổi hay sự quen thuộc đơn lẻ, cả hai đều không đủ sức tạo nên những đợt sóng cảm xúc mãnh liệt trong tình yêu. Chỉ khi có một sự thay đổi xảy ra trong một bối cảnh quen thuộc, ổn định, lúc ấy, cường độ cảm xúc mới có cơ hội bùng lên mạnh mẽ. Nếu như thay đổi thường mang lại những xúc cảm dữ dội nhưng chóng tàn, thì sự thân thuộc lại nuôi dưỡng một cảm xúc vừa phải, sâu lắng và bền bỉ theo thời gian.

Cường độ và chiều sâu trong tình yêu

"Chúng ta không thể hạnh phúc nếu cứ mong sống mãi trên đỉnh cao của xúc cảm. Hạnh phúc không nằm ở cường độ mà ở sự cân bằng, trật tự, nhịp điệu và hòa điệu."
— Thomas Merton

Chiều sâu của tình yêu lãng mạn không chỉ là những phút giây nồng nàn mãnh liệt, mà là một thái độ sống rộng mở và bền lâu mà người yêu dành cho nhau. Những thay đổi bên ngoài thường là tác nhân khiến cảm xúc bùng nổ, tạo nên những khoảnh khắc yêu đương mãnh liệt. Nhưng để tình yêu đi vào chiều sâu, người ta cần đến sự thân quen, ổn định và cùng nhau trưởng thành theo năm tháng. Những điều mới mẻ trong tình yêu có thể giúp tránh nhàm chán, nhưng chính sự quen thuộc mới là mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng tình yêu nở hoa (Ben-Ze’ev, 2019).

Tương tự, ta có thể phân biệt giữa khoái cảm thoáng qua và sự mãn nguyện lâu dài. Niềm vui hời hợt là cảm giác dễ đạt được, tồn tại ngắn ngủi, không đòi hỏi nhiều ở năng lực con người. Những trải nghiệm này chỉ chạm đến phần bề mặt và ảnh hưởng trong phạm vi giới hạn, thậm chí nếu đắm chìm quá mức, chúng còn để lại hậu quả tiêu cực. Trong khi đó, sự mãn nguyện sâu sắc đến từ việc ta sống và vận hành một cách trọn vẹn, phát huy và vun đắp những phẩm chất, khả năng và thái độ cốt lõi bên trong mình. Chạy theo việc tiêu dùng có thể mang lại khoái cảm nhất thời, nhưng nó khó có thể khiến chúng ta trở thành những con người hạnh phúc thật sự.

Trứng tươi và rượu vang lâu năm

“Trứng và tình yêu ngon nhất khi còn tươi.”
— Tục ngữ Nga (phiên bản hiện đại)

Với trứng, người ta thường quan tâm đến hai yếu tố: hương vị và giá trị dinh dưỡng. Và chỉ khi trứng còn tươi, cả hai yếu tố ấy mới đạt đến đỉnh cao. Nhưng tình yêu thì không đơn giản như vậy. Cảm xúc mãnh liệt (tựa như “vị ngon”) thường bùng lên khi tình yêu còn mới mẻ, còn sự gắn bó sâu sắc (tựa như “giá trị dinh dưỡng”) lại thường chỉ có được khi tình yêu đã chín muồi theo thời gian. Câu nói cũ bảo rằng “sự trả thù là món ăn ngon nhất khi để nguội”, nhưng với tôi, tình yêu không bao giờ nên nguội lạnh. Tình yêu không cần phải sôi sùng sục, nhưng chỉ cần đủ ấm thôi là đã rất tuyệt rồi.

Trong cuốn The Arc of Love (Hành trình của tình yêu), tôi bày tỏ sự hoài nghi đối với những nỗ lực phổ biến nhằm giữ cho tình yêu luôn tươi mới như thuở ban đầu. Khi ta đặt sự “tươi mới” lên hàng đầu, ta đã tự tay làm suy yếu khả năng nuôi dưỡng một tình yêu lâu bền và sâu sắc, bởi ngoài kia, sẽ luôn có những mối tình thoáng qua mang lại cảm giác mới mẻ và hấp dẫn hơn tình yêu hiện tại.

Tôi không phải là kiểu “chuyên gia dinh dưỡng tình yêu” khuyên người ta từ bỏ những món ăn ngon nhưng thiếu bổ, chỉ để hứa hẹn rằng rồi sẽ thấy khỏe khoắn hơn về lâu dài. Tôi không cổ xúy việc dẹp bỏ những mối tình mãnh liệt, hoang dại, ngược lại, tôi cho rằng ta đang chứng kiến một thời kỳ phục hưng của những cảm xúc yêu đương nồng cháy, và đó là một dấu hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, chính sự bùng nổ ấy lại khiến cán cân giữa cường độ và chiều sâu trong tình yêu bị lệch đi, đến mức tình yêu sâu sắc dường như ngày càng trở nên khó với tới hơn.

Khi sợi dây gắn kết giữa hai người yêu nhau là nguồn dưỡng nuôi tinh thần, khi họ khơi dậy những gì tốt đẹp nhất nơi nhau, thì cả hai trở nên bình an hơn, hạnh phúc hơn, và khỏe mạnh hơn. Chính trong quá trình ấy, họ khám phá ra những hương vị mới mẻ trong mối quan hệ tình cảm vẫn đang tiếp diễn. Những ai sống trong một môi trường tình yêu lành mạnh, nơi giúp họ phát triển và thăng hoa, sẽ không ngừng làm bản thân và người bạn đời ngạc nhiên, để rồi trở thành ánh nắng trong cuộc đời của nhau.

Không giống như hầu hết các sản phẩm tiêu dùng khác, rượu vang có khả năng trở nên tinh túy hơn theo thời gian. Tình yêu cũng vậy. Nhưng cả hai đều là những thành quả phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp tinh tế giữa nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài.

Mượn lời của Napoleon Bonaparte, người từng nói rằng “không gì khiến tương lai trở nên tươi sáng bằng việc ngắm nhìn nó qua ly rượu Chambertin”, ta có thể nói rằng: không gì khiến tương lai rực rỡ và hồng hào hơn bằng việc nhìn nó qua lăng kính của một tình yêu sâu sắc.

Bài viết này được trích một phần từ cuốn sách The Arc of Love: How Our Romantic Lives Change over Time (Hành trình của tình yêu: Khi đời sống lãng mạn đổi thay theo thời gian)  

Tài liệu tham khảo:

Acevedo, B.P., Aron, A., Fisher, H., & Brown, L. L. (2012). Neural correlates of long-term intense romantic love. Social Cognition and Affective Neuroscience, 7, 145-159.

Baumeister, R. F., & Bratslavsky, E. (1999). Passion, intimacy, and time: Passionate love as a function of change in intimacy, Personality and Social Psychology Review, 3, 49-67.

Ben-Ze'ev, A. (2000). The Subtlety of Emotions. MIT Press.

Ben-Ze’ev, A. (2019), The Arc of Love: How Our Romantic Lives Change over Time. University of Chicago Press.

Brewis, A., & Meyer, M. (2005). Marital coitus across the life course. Journal of Biosocial Science, 37, 499-518.

Call, V., Sprecher, S., & Schwartz, P. (1995). The incidence and frequency of marital sex in a national sample. Journal of Marriage and the Family, 57, 639-652.

Finkel, E.J., Norton, M.I., Reis, H.T., Ariely, D., Caprariello, P.A., Eastwick, P.W., Frost, J.H., & Maniaci, M.R. (2015). When does familiarity promote versus undermine interpersonal attraction? Perspectives on Psychological Science, 10, 3-19.

O'Leary, K. D., Acevedo, B. P. Aron, A., Huddy, L., & Mashek, D. (2012). Is long-term love more than a rare phenomenon? If so, what are its correlates? Social Psychological and Personality Science, 3, 241-249.

Nguồn: Is Love Best When It's Fresh? | Psychology Today