Vì sao nhiều người trong chúng ta lại chật vật tìm kiếm và giữ chân một người đồng hành

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU 

• Gần một nửa số người trong chúng ta gặp khó khăn ngay từ bước bắt đầu một mối quan hệ. 
• Những bản năng và kỹ năng yêu đương mà loài người tích lũy qua quá trình tiến hóa có thể đã không còn tương thích với thời đại ngày nay. 
• Một nghiên cứu mới đây khi khảo sát tại 14 quốc gia đã phát hiện ra sự thiếu hụt đáng kể trong năng lực kết đôi của con người hiện đại. 
• Sự thiếu hụt trong năng lực này chính là lý do dẫn đến tình trạng độc thân, đặc biệt là những người "buộc phải độc thân" dù trong lòng rất muốn có đôi.

Với bạn, việc bắt đầu một tình yêu có dễ dàng không? Và khi đã bước vào mối quan hệ rồi, việc giữ chặt lấy tay nhau có là điều đơn giản? Có thể bạn là một người có trực giác nhạy bén và khéo léo trong chuyện tình cảm, nhưng với nhiều người, việc có được và giữ được một tình yêu đích thực lại giống như một ước mơ xa tầm với. Nếu bạn đang cảm thấy lạc lõng, mất phương hướng giữa "trò chơi tình ái", hoặc nếu bạn luôn khao khát có một người chung lối nhưng cứ tìm hoài, giữ hoài không được, thì nghiên cứu mới này sẽ an ủi bạn rằng: Bạn không hề cô độc, có một cộng đồng lớn đến bất ngờ cũng đang có cùng nỗi niềm như bạn (Apostolou và các cộng sự, 2023).

Xã hội hiện đại có thể đang vô tình bóp nghẹt bản năng yêu thương 

Cụm từ "năng lực kết đôi" dùng để chỉ khả năng tìm kiếm và có được một người bạn đời (Apostolou và các cộng sự, 2023). Dưới góc nhìn của tâm lý học tiến hóa, những kỹ năng vun đắp tình cảm này đáng lẽ phải là bản năng tự nhiên của tất cả mọi người. Suy cho cùng, sự sinh tồn của loài người phụ thuộc hoàn toàn vào việc chúng ta kết đôi thành công hay thất bại, điều đó có nghĩa là bộ não của chúng ta vốn đã được lập trình mạnh mẽ cho việc này. Tổ tiên của chúng ta, những người thu hút được bạn đời và duy trì nòi giống thành công, chính là những người đã truyền lại nguồn gen cho chúng ta hôm nay. Hơn nữa, những ai có sợi dây gắn kết tốt để cùng nhau nuôi dạy con cái sẽ giúp nâng cao cơ hội sống sót của đứa trẻ đến tuổi trưởng thành (để tiếp tục truyền lại gen cho thế hệ sau). Vì thế, năng lực kết đôi đáng lẽ phải là thứ có sẵn trong máu của mỗi con người.

Thế nhưng, nút thắt ở đây, như đã được thảo luận trong nghiên cứu của Apostolou và các đồng nghiệp (2023), chính là: Tiến hóa có thể đã khắc sâu năng lực yêu đương vào não bộ, nhưng xã hội hiện đại lại quá khác biệt so với cách mà tổ tiên chúng ta từng sống qua hàng vạn thế hệ, quãng thời gian mà bộ não của chúng ta hình thành và phát triển. Do đó, những cơ chế thích nghi từng giúp ích cho cha ông ngày xưa có thể đã lỗi thời và không còn hoạt động tốt trong xã hội đương đại. Nếu giả thuyết này là đúng, chúng ta sẽ thấy con người ngày nay phải trầy trật ra sao để kết nối và xây dựng một mối quan hệ, bất chấp vai trò sống còn của nó trong việc duy trì nòi giống. Sự bất lực và thiếu hụt trong năng lực kết đôi này được phản ánh rất rõ qua thực trạng cô đơn và xu hướng độc thân trong thế giới ngày nay.

Source: SyrotkinStudio/Shutterstock

Với nhiều người, sự chật vật trong tình cảm là một thực tế hiển nhiên

Trong một nghiên cứu xuyên văn hóa đầy ấn tượng, Apostolou và các cộng sự (2023) đã thực hiện khảo sát trên hơn 7.000 người đến từ 14 quốc gia khác nhau thông qua một bộ câu hỏi về "năng lực kết đôi" (đây là một phần của một đề tài nghiên cứu lớn hơn). Những câu hỏi này đã được các nghiên cứu trước đó chứng minh là phản ánh chính xác những phẩm chất giúp một người dễ dàng tìm thấy một nửa của mình, chẳng hạn như sự khéo léo trong cách thả thính, trò chuyện hay trí tuệ cảm xúc (Apostolou, Papadopoulou và các cộng sự, 2019; Apostolou, Paphiti và các cộng sự, 2019). Bên cạnh đó, bài trắc nghiệm cũng tìm hiểu sâu hơn về tình trạng mối quan hệ của người tham gia, bao gồm cả việc nếu họ đang độc thân, thì sự cô đơn đó là do họ tự lựa chọn hay là một sự lựa chọn bắt buộc vì chẳng thể tìm thấy ai.

Kết quả cho thấy, việc bắt đầu và nuôi dưỡng một tình yêu chưa bao giờ là điều dễ dàng đối với một bộ phận lớn đến ngỡ ngàng trong xã hội chúng ta (Apostolou và các cộng sự, 2023). Thực tế, có đến gần một nửa số người tham gia (48%) thành thật thú nhận rằng việc chủ động mở lời hay bắt đầu một mối quan hệ là cả một thử thách lớn đối với họ. Không dừng lại ở đó, ngay cả khi đã có đôi có cặp, vẫn có hơn 30% số người cho biết họ cảm thấy vô cùng khó khăn hoặc không biết cách làm sao để giữ cho tình cảm được êm đẹp. Nhìn nhận số liệu theo một góc độ khác, các nhà nghiên cứu nhận ra rằng cứ 4 người thì lại có 1 người đang gặp phải những trục trặc về năng lực kết đôi. Và hóa ra, hành trình tìm thấy một người để yêu lại còn gian nan hơn gấp nhiều lần so với việc giữ chân họ ở lại bên mình (Apostolou và các cộng sự, 2023).

Người độc thân thường thiếu hụt kỹ năng, nhưng không phải tất cả đều như vậy

Có khoảng 13% số người tham gia khảo sát cho biết họ đang rơi vào tình trạng "buộc phải độc thân", nghĩa là trong lòng họ thèm khát có đôi có cặp hơn là phải chịu cảnh cô đơn một mình; trong khi đó, 15% chia sẻ rằng họ tự nguyện chọn cuộc sống độc thân (Apostolou và các cộng sự, 2023). Nhìn chung, các kết quả đều chỉ ra rằng năng lực kết đôi kém có mối liên hệ mật thiết với việc một người phải chịu cảnh lẻ bóng. Chỉ cần năng lực kết đôi tăng lên một điểm, cơ hội để một người tìm được bến đỗ hạnh phúc sẽ tăng lên tới 254% so với việc họ phải ngậm ngùi chấp nhận cuộc sống độc thân ngoài ý muốn. Đó là một con số cực kỳ ý nghĩa. Thật vậy, sự vụng về trong chuyện tình cảm chính là chiếc la bàn dự báo chính xác nhất cho việc một người có bị rơi vào tình trạng "ế trong vô vọng" hay không, từ đó làm nổi bật lên ranh giới quan trọng giữa việc: một người thực lòng muốn cô đơn hay họ đang khao khát được yêu thương mà không được.

Tuy nhiên, một điểm cốt lõi là luôn có những ngoại lệ trong mối tương quan giữa kỹ năng yêu và tình trạng yêu đương: Có những người dù đã yên bề gia thất vẫn thú nhận mình có năng lực kết đôi rất kém, và ngược lại, có những người đang lẻ bóng lại sở hữu những kỹ năng yêu đương cực kỳ nhạy bén. Thêm vào đó, dù tình trạng thiếu hụt kỹ năng kết đôi diễn ra rất phổ biến, phần lớn mọi người tham gia khảo sát cho biết họ hiện vẫn đang ở trong một mối quan hệ hoặc đã kết hôn (Apostolou và các cộng sự, 2023). Điều này thắp lên hy vọng rằng, việc chúng ta tự cảm thấy mình vụng về trong chuyện tình cảm thường sẽ dẫn đến cảnh cô đơn ngoài ý muốn, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Mặt khác, có thể do kỹ năng của con người sẽ thay đổi dần theo thời gian. Trong nghiên cứu này, những người trẻ tuổi thường có năng lực kết đôi kém hơn (Apostolou và các cộng sự, 2023). Có lẽ, khi thời gian trôi qua và trải nghiệm dày dặn hơn, con người ta sẽ học được cách dung hòa và vượt qua những tổn thương, rào cản trong tình cảm. Điều này mang lại một tia hy vọng ấm áp giữa thực trạng trớ trêu hiện tại: khi những gì bản năng tiến hóa chuẩn bị cho chúng ta lại đang quá vênh lệch so với cách mà thế giới hiện đại này vận hành chuyện hẹn hò. 

References

Apostolou, M., Sullman, M., Birkás, B., Błachnio, A., Bushina, E., Calvo, F., ... & Font-Mayolas, S. (2023). Mating Performance and Singlehood Across 14 Nations. Evolutionary Psychology, 21(1), 14747049221150169.

Apostolou, M., Papadopoulou, I., Christofi, M., & Vrontis, D. (2019). Mating performance: Assessing flirting skills, mate signal-detection ability, and shyness effects. Evolutionary Psychology, 17(3), 1474704919872416.

Apostolou, M., Paphiti, C., Neza, E., Damianou, M., & Georgiadou, P. (2019). Mating performance: exploring emotional intelligence, the dark triad, jealousy and attachment effects. Journal of Relationships Research, 10, e1.

Tác giả: Theresa E. DiDonato Ph.D.| Psychology Today