Tuổi thơ và những nguồn lực âm thầm định hình cách ta dám mạo hiểm khi trưởng thành

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Những nguồn lực cụ thể mà một người có được trong thời thơ ấu sẽ tác động đến chức năng nhận thức của họ khi trưởng thành.
• Trong một nghiên cứu mới, những người lớn xuất thân từ môi trường giàu nguồn lực xã hội và những người lớn lên trong điều kiện giàu nguồn lực kinh tế có xu hướng chấp nhận rủi ro ở mức tương đương nhau.
• Tuy nhiên, cơ chế nhận thức mà các nhóm sử dụng để đưa ra quyết định mạo hiểm lại khác biệt.
• Việc hiểu rõ những cơ chế này có thể giúp các tổ chức xây dựng những hệ thống hỗ trợ phù hợp hơn.

Không có gì lạ khi mỗi gia đình trao cho con cái mình những dạng nguồn lực khác nhau; chẳng hạn, có gia đình có điều kiện tài chính dồi dào, trong khi có gia đình lại mang đến sự nâng đỡ xã hội bền chặt và ấm áp hơn.

Một nghiên cứu mới cho thấy chính những nguồn lực cụ thể ấy trong thời thơ ấu có thể ảnh hưởng đến cách não bộ hoạt động khi ta trưởng thành. Công trình đột phá này do các nhà nghiên cứu tại Cornell University College of Human Ecology thực hiện, phát hiện rằng loại nguồn lực ta có được khi còn nhỏ sẽ định hình cơ chế nhận thức mà ta sử dụng để đánh giá rủi ro khi đã lớn.

Nghiên cứu được công bố vào tháng trước trên tạp chí Cerebral Cortex, với sự tham gia của 43 sinh viên đại học. Họ chơi các trò chơi trên máy tính được thiết kế để đo lường xu hướng chấp nhận rủi ro, đồng thời được chụp quét não bằng phương pháp fMRI. Sau khi hoàn thành trò chơi, những người tham gia trả lời bảng khảo sát về thu nhập của cha mẹ họ trong thời thơ ấu, cảm nhận của họ về chất lượng và mức độ an toàn của khu phố nơi mình lớn lên, nguồn lực kinh tế hiện tại, và mức độ hỗ trợ xã hội mà họ đang nhận được từ gia đình và bạn bè.

Source: OksKutsenko/Adobe Stock

Dựa trên kết quả khảo sát, các nhà nghiên cứu chia người tham gia thành hai nhóm: giàu nguồn lực xã hội hoặc giàu nguồn lực kinh tế. Phân tích cho thấy những người được xếp vào nhóm giàu nguồn lực xã hội, tức có sự hỗ trợ xã hội mạnh mẽ nhưng gia đình không dư dả về tiền bạc, và những người thuộc nhóm giàu nguồn lực kinh tế, tức có điều kiện tài chính tốt hơn nhưng ít hỗ trợ xã hội hơn, đều chấp nhận mức độ rủi ro tương tự nhau trong các trò chơi. Tuy nhiên, các trò chơi ấy lại kích hoạt những vùng não khác nhau, tùy thuộc vào loại nguồn lực họ có được trong đời sống.

“Những môi trường đầu đời khác nhau có thể trao cho bạn những loại nguồn lực và chiến lược khác nhau để giải quyết những vấn đề chung của cuộc sống,” Minwoo Lee, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Cornell, chia sẻ. “Theo thời gian, điều đó có thể định hình những cơ chế nhận thức cụ thể hoặc những yếu tố bối cảnh mà mỗi người dựa vào để xử lý những vấn đề tương tự khi trưởng thành.”

Các nhà nghiên cứu nhận thấy người lớn lên trong môi trường giàu nguồn lực xã hội hay kinh tế đều có xu hướng chấp nhận rủi ro như nhau. Nhưng những người đến từ môi trường giàu nguồn lực xã hội lại có mức hoạt động não cao hơn ở các vùng xử lý thị giác và sự chú ý trong lúc chơi trò chơi.

Đáng chú ý, mức độ hoạt động não ở những vùng này còn phụ thuộc vào nguồn lực xã hội hiện tại của họ; những người đang có nhiều hỗ trợ xã hội hơn thể hiện mức hoạt động não thấp hơn, chấp nhận rủi ro nhiều hơn và kiếm được nhiều tiền hơn so với những người trong cùng nhóm giàu nguồn lực xã hội nhưng hiện có ít sự hỗ trợ hơn.

“Chúng tôi có thể cho thấy rằng có một cơ chế chung tồn tại ở cả hai nhóm, giúp họ tham gia vào các tình huống rủi ro,” Lee nói. “Nhưng dường như có một quá trình ‘hiệu chỉnh’ diễn ra, không hẳn nằm ở kết quả hành vi cuối cùng, mà ở cách mỗi người đi đến quyết định đó. Dù hành vi bên ngoài tương tự nhau, họ lại dựa vào những cơ chế thần kinh và bối cảnh khác nhau để chấp nhận rủi ro.”

Dù việc sử dụng mẫu nghiên cứu toàn là sinh viên thường không phải lựa chọn lý tưởng cho loại nghiên cứu này, trong trường hợp này lại mang đến lợi thế, theo lời Marlen Z. Gonzalez, phó giáo sư tâm lý học tại Cornell và là đồng tác giả bài báo.

“Bởi vì bạn có những cá nhân với trải nghiệm rất đa dạng, nhưng cuối cùng họ cùng hội tụ về một điểm, ở đây là trong khuôn viên trường,” bà giải thích. “Tôi thường nghĩ về những ‘chi phí tâm lý’ và hành vi như những chiến thuật, chiến lược mà con người sử dụng để xoay xở trong thế giới quanh mình. Và điều quan trọng là phải tính đến các nguồn lực trong phương trình ấy. Có nhiều loại nguồn lực khác nhau giúp con người vượt qua căng thẳng và nghịch cảnh.”

Vì sao nghiên cứu này quan trọng? Theo các nhà khoa học, những hiểu biết về cách trải nghiệm xã hội và kinh tế thời thơ ấu định hình quá trình ra quyết định sau này có thể được ứng dụng để xây dựng các chương trình hỗ trợ hiệu quả hơn, từ chính sách công, đầu tư cộng đồng, cho đến các dịch vụ hỗ trợ sinh viên.

Thông điệp rút ra: Nghiên cứu mới cho thấy những nguồn lực ta có được trong thời thơ ấu có thể ảnh hưởng sâu sắc đến cơ chế nhận thức mà ta sử dụng để đánh giá và chấp nhận rủi ro khi trưởng thành.

Nguồn: How Childhood Resources Affect Risk-Taking Later in Life | Psychology Today