2 dấu hiệu cho thấy bạn đang mắc kẹt trong “cuộc đời song song”

Khi con người mang trong lòng đầy tiếc nuối, nhất là trong những thời điểm mơ hồ hay thất bại, họ thường tìm đến trị liệu với những day dứt khôn nguôi về quá khứ. Những lời họ hay nói là:

“Giá như tôi được sinh ra trong một gia đình yêu thương hơn...”
“Giá như tôi đã lấy người đó thì sao?”
“Cuộc đời tôi sẽ ra sao nếu tôi làm đúng mọi thứ từ đầu?”

Tất cả những câu hỏi ấy đều là biểu hiện của tư duy phản sự kiện, khi tâm trí cố gắng tái dựng một quá khứ “giá mà” mọi chuyện diễn ra suôn sẻ hơn, từ đó hình thành nên một phiên bản cuộc đời lấp lánh hơn, chỉ tồn tại trong tưởng tượng. Cái giá cảm xúc cho việc lặp đi lặp lại quá trình xóa – vẽ – tô lại quá khứ trong đầu có thể rất mờ nhạt trong khoảnh khắc, nhưng theo thời gian, nó tích tụ thành gánh nặng vô hình.

Theo một tổng quan tài liệu công bố năm 2009, tư duy phản sự kiện có liên quan đến: khó khăn trong việc đối diện với nghịch cảnh, gia tăng cảm giác tội lỗi và trách nhiệm, trầm cảm, lo âu, tiếc nuối, niềm tin mê tín, sự tự tin thái quá vào việc có thể đoán trước quá khứ và kỳ vọng không thực tế vào tương lai.

Dưới đây là hai “cái bẫy” tâm lý mà hiệu ứng “cuộc đời song song” này có thể lặng lẽ cuốn bạn vào.

Source: Dmitrii Shirnin / Unsplash

1. Nó thổi bùng cảm giác tiếc nuối khiến bạn tê liệt hành động

Tâm trí cứ mãi loanh quanh với câu hỏi: “Lẽ ra mọi chuyện đã có thể tốt hơn...” – chính là dạng tư duy phản sự kiện hướng lên, xu hướng tưởng tượng rằng nếu mình đã lựa chọn khác đi, cuộc đời hẳn đã tươi đẹp hơn. Đây là một cơ chế tâm lý phổ biến và đôi khi hữu ích. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy rằng việc đắm chìm quá mức trong những viễn cảnh lý tưởng hóa về quá khứ có thể gây hại.

Một phân tích tổng hợp năm 2017 được đăng trên Clinical Psychology Review, với dữ liệu từ hơn 13.000 người tham gia, cho thấy mối liên hệ đáng kể giữa tư duy phản sự kiện hướng lên và các triệu chứng trầm cảm. Kết quả cho thấy, càng hay “viết lại” quá khứ trong đầu, con người càng dễ rơi vào vòng xoáy tiếc nuối, tự trách và tổn thương cảm xúc.

Tiếc nuối có thể là liều thuốc tốt nếu nó giúp bạn hiểu ra bài học. Nhưng khi nó trở thành một dòng suy nghĩ dai dẳng, lặp đi lặp lại không hồi kết, nó sẽ kéo bạn mắc kẹt trong quá khứ, bào mòn năng lượng sống ở hiện tại, thứ bạn cần nhất để tiến bước về phía trước.

Thay vì tiếc nuối, hãy làm điều này:

Hãy viết lại cuộc đối thoại trong chính nội tâm bạn. Đừng hỏi “Giá như mình đã...” mà hãy tự nhủ: “Giờ mình có thể làm gì?”

Rút ra bài học, đừng rút lấy sự trách móc. Hãy tự hỏi: “Nỗi tiếc nuối này đã hé lộ cho mình giá trị sống nào? Mục tiêu thật sự nào của mình đang bị bỏ quên?”

Biến sự thấu hiểu đó thành động lực, thay vì hình phạt. Việc này không chỉ làm dịu đi những nỗi đau âm ỉ, mà còn giúp bạn thật sự gặt hái được điều gì đó có ý nghĩa – một bài học, một kinh nghiệm sống, từ chính những trải nghiệm tiêu cực. Và từ đó, bạn có thể hành động theo một cách mới, tự do và sáng suốt hơn.

Tập trung vào tương lai. Đừng mãi tua đi tua lại những điều đã lỡ, mà hãy nhìn xem điều gì vẫn còn đang chờ đợi phía trước. Điều này sẽ dần giúp bạn củng cố niềm tin vào chính mình, từng chút một tháo gỡ thói quen “giá như” trong đầu.

Ví dụ, khi bạn nhớ lại một cuộc chia tay và thầm nghĩ:

“Liệu chuyện gì đã xảy ra nếu hôm đó mình không quay lưng đi? Nếu mình chịu cố gắng thêm lần nữa, hay thử hàn gắn thay vì buông tay?”

Khi ấy, bạn không chỉ đang nhớ lại một khoảnh khắc. Bạn đang đánh thức một phiên bản của chính mình, người chưa từng có được sự khép lại. Dù bạn không thể viết lại quá khứ, bạn hoàn toàn có thể lựa chọn mình sẽ làm gì khi lần tới lại đứng trước một ngã rẽ quan trọng.

2. Nó bóp méo cách bạn nhìn nhận hiện thực

Sống trong một “cuộc đời song song”, dù chỉ là trong tâm trí, cũng có thể khiến cuộc sống thật của bạn trở nên nhỏ bé, tẻ nhạt và ngột ngạt. Càng dành nhiều thời gian tưởng tượng về “những điều đã có thể xảy ra”, bạn càng vẽ ra một thế giới lý tưởng đến mức không tưởng, và càng xa rời thực tại.

Vòng luẩn quẩn ấy cứ thế lặp đi lặp lại: một sự việc chưa được hóa giải, tâm trí cứ tua đi tua lại, rồi nỗi khao khát được yên bình cứ âm thầm lớn dần lên. Nhưng điều thường khiến con người mắc kẹt không phải là ký ức, mà là viễn cảnh trong tưởng tượng, nơi mọi chuyện lẽ ra đã phải khác.

Nghiên cứu về “xu hướng sống trong ảo tưởng” chỉ ra rằng có những người dễ bị cuốn vào các thực tại do chính họ tưởng tượng ra, đến mức những điều tưởng tượng ấy trở nên sống động hơn cả cuộc sống thực tại. Và đây không chỉ là một thói quen vô hại.

Một nghiên cứu năm 2018, đăng trên Personality and Individual Differences, cho thấy những người có xu hướng “chìm sâu” vào thế giới tưởng tượng thường dễ rơi vào trạng thái bất ổn cảm xúc, nhất là khi họ sử dụng các cách đối phó không lành mạnh như dằn vặt bản thân hay đắm chìm trong những suy nghĩ luẩn quẩn. Càng hình dung chi tiết về “một quá khứ lẽ ra nên như vậy”, bạn càng tô đậm hậu quả của thực tại không như mong đợi.

Thay vào đó, bạn có thể thử những cách sau:

Tập các nghi thức khép lại trong tâm trí. Nếu đầu óc bạn cứ mãi quay lại một khoảnh khắc cũ, hãy viết hết nó ra, tất cả những điều bạn từng ước nó đã xảy ra. Rồi gấp trang giấy ấy lại. Việc cất nó vào một cuốn sổ, một chiếc hộp hay một ngăn kéo sẽ như một hành động cho phép tâm trí bạn được rời đi, được nghỉ ngơi.

Giới hạn vòng lặp tưởng tượng bằng sự sắp xếp có cấu trúc. Những suy nghĩ tiêu cực rất dễ len lỏi khi đầu óc bạn rảnh rỗi. Chỉ cần 30 phút dành cho một hoạt động có định hướng, như đi bộ, làm việc thủ công, hay trò chuyện với ai đó có ý nghĩa, cũng đủ để phá vỡ chuỗi lặp và kéo bạn trở về hiện tại.

Thực hành chánh niệm, đừng trốn tránh. Thay vì cố gắng xua đuổi suy nghĩ, hãy nhẹ nhàng ghi nhận nó như một đám mây ngang qua bầu trời. Tự nhủ: “Lại là câu chuyện ấy nữa rồi”, rồi dịu dàng quay lại với những gì mình đang làm.

Bạn không chỉ đang tiếc nuối quá khứ, mà còn đang thương tiếc cho một phiên bản chưa từng tồn tại. Chính sự đối lập đó khiến cuộc sống hiện tại trở nên nhạt nhòa, con người trở nên đáng thất vọng, và mục tiêu trở nên vô nghĩa. Nhưng càng rèn luyện thói quen quay lại với hiện tại, bạn sẽ càng cảm nhận cuộc sống này là thật, không hoàn hảo như phim ảnh, nhưng sống động, có ý nghĩa, và hoàn toàn do bạn viết tiếp từ giây phút này.

Sống trong một thực tại tưởng tượng có thể rất cuốn hút vì nó cho bạn cảm giác kiểm soát được kết cục của những điều đã mất, đã bỏ lỡ. Nhưng càng đắm mình trong những phiên bản quá khứ lý tưởng hóa, bạn càng dễ đánh mất kết nối với thực tại.

Quá khứ góp phần tạo nên con người bạn, nhưng nó không định đoạt những gì bạn có thể làm tiếp theo. Muốn thật sự bước về phía trước, đừng mãi nghĩ về điều “lẽ ra đã phải xảy ra”, mà hãy tự hỏi: “Với những gì còn lại trong tay, mình có thể làm gì từ bây giờ?” 

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: 2 Signs of Experiencing the Parallel Life Effect | Psychology Today