Cách nhận diện một mối quan hệ một chiều

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Việc một người luôn là người đưa ra quyết định thường là dấu hiệu cảnh báo về sự mất cân bằng quyền lực trong một mối quan hệ một chiều.
• Một trong những biểu hiện gây xáo trộn nhất của mối quan hệ một chiều là sự bất ổn về mặt cảm xúc.
• Các mối quan hệ “vá víu” sau chia tay thường mang tính một chiều, khi một người được dùng như cách để người kia không phải ở một mình.

Không phải mọi mối quan hệ không lành mạnh đều trông có vẻ không lành mạnh ngay từ đầu. Trên thực tế, nhiều mối quan hệ một chiều lại khởi đầu bằng sự mãnh liệt, hấp dẫn, và niềm tin rằng cuối cùng bạn đã tìm được một người chọn bạn. Cảm giác ấy có thể thôi miên, thậm chí gây say, nhất là nếu bạn từng trải qua những mối quan hệ tình cảm rối loạn hoặc có lịch sử bị tổn thương trong tuổi thơ.

Sự thật là: đúng, có thể bạn đã được chọn. Nhưng nếu bạn đang ở trong một mối quan hệ một chiều, thì việc được “chọn” ấy có lẽ không giống như điều bạn từng hy vọng.

Mối quan hệ một chiều xảy ra khi một người gánh vác phần lớn nỗ lực về mặt cảm xúc, thể chất, tài chính, hay sự đầu tư vào mối quan hệ, trong khi người kia có thể kiểm soát, xa cách, hoặc thờ ơ. Theo thời gian, bạn bắt đầu cảm thấy có điều gì đó không ổn: cảm giác bị bỏ quên về mặt cảm xúc, kiệt sức vì cho đi quá nhiều, hoặc chỉ “hiện diện” trong mắt đối phương khi có tình dục, hay khi họ thấy tiện.

Dấu ấn đặc trưng của một mối quan hệ một chiều là: nó không mang tính tương hỗ, mà chỉ mang tính chức năng. Nghĩa là bạn đang đảm nhiệm một vai trò nào đó cho đối phương, như giúp ổn định thế giới nội tâm hỗn loạn của họ, ngăn họ rơi vào cô đơn (và vô tình củng cố kiểu né tránh, trốn chạy ở họ), hoặc chống đỡ cho cảm giác về giá trị bản thân của họ, thay vì cùng nhau chia sẻ một đời sống cảm xúc gắn kết. Những mối quan hệ một chiều đặc biệt phổ biến với người mang khuynh hướng ái kỷ, bởi mối quan hệ thường xoay quanh việc điều tiết cái tôi và né tránh, hơn là sự trao đổi cảm xúc và thân mật một cách bình đẳng.¹–³

Dưới đây là 4 dấu hiệu cho thấy bạn đang vận hành nhiều hơn để lấp đầy nhu cầu được công nhận của đối phương, thay vì thực sự trải nghiệm một mối gắn kết hai chiều.

Image: Krakenimages.com/Shutterstock

1. Mối quan hệ mang tính hời hợt

Những mối quan hệ một chiều có thể trở nên nghiêm túc rất nhanh, hoặc mang cảm giác đam mê và mãnh liệt khác thường. Một dạng phổ biến của mối quan hệ một chiều là mối quan hệ “vá víu” khi một người tìm đến và sử dụng mối quan hệ để tránh phải ở một mình. Những mối quan hệ này thường được xây dựng chủ yếu trên sự hấp dẫn thể xác, và rất ít điều khác.

Sự lệch pha giữa hai người thường bộc lộ ở những tầng rất bề mặt: những cuộc trò chuyện xã giao không dứt, những mẩu chuyện vụn vặt; khác biệt về trí tuệ hay khát vọng học tập; không hòa hợp trong sở thích hay đam mê sống; cảm giác âm ỉ kéo dài của sự chán chường hoặc không thỏa mãn; hoặc việc né tránh các cuộc trò chuyện khó khăn rồi tự trấn an bằng câu “chúng tôi không bao giờ cãi nhau”.

Khi mối quan hệ chỉ dừng ở bề mặt, thế giới nội tâm của đối phương vẫn là vùng đất bạn không chạm tới. Thực lòng mà nói, bạn có thể chẳng biết bao nhiêu về những sắc thái trong tính cách họ, về kiểu gắn bó cảm xúc của họ, hay điều gì ẩn sau lớp mặt nạ xã giao ấy. Họ có thể tỏ ra ít quan tâm đến việc thật sự hiểu bạn, hoặc lảng tránh, xem nhẹ, hay lái câu chuyện sang những chủ đề an toàn, hời hợt mỗi khi bạn cố gắng đi vào một cuộc trò chuyện thân mật hơn.

Nếu đối phương đang dùng mối quan hệ này để điều chỉnh lòng tự trọng hay cảm giác về bản sắc của họ, thì chiều sâu cảm xúc có thể trở thành mối đe dọa. Sự thân mật đích thực đòi hỏi sự hiện diện trọn vẹn về mặt cảm xúc, tinh thần trách nhiệm, và khả năng dễ bị tổn thương từ cả hai phía, những phẩm chất không thể duy trì nếu mối quan hệ chỉ để phục vụ một chức năng, thay vì được nuôi dưỡng trên nền tảng tương hỗ.

2. Sự bất nhất quán về cảm xúc

Một trong những dấu hiệu gây mất cân bằng và làm tổn thương nhất của một mối quan hệ một chiều chính là sự bất nhất về cảm xúc. Trong kiểu bất nhất này, có lúc đối phương tỏ ra quan tâm, gắn bó, thậm chí đầy hứng thú, thường là khi họ cần hoặc muốn điều gì đó, nhưng ngay sau đó lại trở nên xa cách, lạnh nhạt về mặt cảm xúc. Họ có thể hiện diện về mặt thể chất, nhưng lại vắng mặt về mặt tinh thần và tâm lý; hoặc chìm đắm trong việc lướt mạng không dứt, xem phim hàng giờ, hay những sự xao nhãng khác khiến họ không còn năng lượng hay không gian để thật sự ở bên bạn.

Sự bất nhất nơi đối phương thường bộc lộ rõ nhất trong những thời điểm căng thẳng. Chẳng hạn, bạn có thể nhận ra mình đang gánh phần lớn gánh nặng cảm xúc, trong khi họ rút lui, xem nhẹ, hoặc hoàn toàn tách khỏi mối quan hệ. Đáng buồn thay, nếu họ chỉ dựa vào mối quan hệ này để đáp ứng nhu cầu của cái tôi, thì sự bất nhất về cảm xúc rất dễ trở thành đặc điểm cốt lõi của kiểu tương tác này.

3. Quyết định một chiều

Trong các mối quan hệ một chiều, việc ra quyết định đơn phương thường là tín hiệu cảnh báo rõ ràng về sự mất cân bằng quyền lực. Điều này thường dễ thấy nhất ở những lĩnh vực như kiểm soát tài chính, ranh giới xã hội hoặc ranh giới trong mối quan hệ, hay những tham vọng mang tính phô diễn.

Ví dụ, nếu tham vọng của đối phương chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu ái kỷ, mong muốn được ngưỡng mộ hay thể hiện quyền lực, thì những quyết định vốn dĩ cần có sự tham gia của cả hai lại thường nghiêng hẳn về phía họ. Họ có thể xem nhẹ nhu cầu của bạn, hạ thấp cảm xúc của bạn, trong khi cố gắng thuyết phục bạn đặt ưu tiên cho nhu cầu của họ thay vì của chính mình. Điều này khiến bạn dần cảm thấy bị gạt ra bên lề, bị áp lực, và luôn phải cố gắng đạt tới những tiêu chuẩn tùy tiện do họ đặt ra.

Theo thời gian, khuôn mẫu này bào mòn cảm giác làm chủ của bạn, nuôi dưỡng sự oán giận âm thầm, và khiến những đóng góp của bạn trong mối quan hệ trở nên nhỏ bé, không còn được coi trọng. Bạn có thể bắt đầu tự nghi ngờ chính mình, hoài nghi những lựa chọn liên quan đến cuộc sống riêng, hoặc thậm chí thấy mình phải dựa vào đối phương cho mọi câu trả lời hay định hướng, một mảnh đất màu mỡ cho sự lệ thuộc hình thành.

4. Mối quan hệ chủ yếu dựa trên thể xác

Trong một mối quan hệ một chiều, sự kết nối thể xác thường bị biến thành công cụ và chỉ để phục vụ một mục đích, thay vì là sự biểu đạt hai chiều của thân mật và gắn kết. Chẳng hạn, tình dục có thể trở thành vật thay thế cho sự gần gũi về mặt cảm xúc, khi sự thân mật thể chất dần được dùng như phương tiện, chứ không còn là trải nghiệm được chia sẻ. Điều này không chỉ khiến chiều sâu cảm xúc của mối quan hệ bị bỏ ngỏ, mà còn tạo ra sự mất cân bằng quyền lực, nơi sự gần gũi thể xác củng cố kiểm soát và thao túng, trong khi che lấp sự hiện diện cảm xúc và tính tương hỗ thực sự.

Với nhiều người trong các mối quan hệ một chiều, gần như không có sự kết nối chung nào ngoài phòng ngủ. Nhiều người mô tả mối quan hệ của mình là trống rỗng hoặc nhàm chán, bởi thiếu sự tò mò chung, thiếu cảm giác đồng hành và sẻ chia. Những buổi “hẹn hò” có thể mang cảm giác trao đổi, cuộc trò chuyện thì nhạt nhòa, thưa thớt, và sự hiện diện cảm xúc thì hạn chế hoặc hoàn toàn vắng bóng. Theo thời gian, khuôn mẫu này càng khoét sâu khoảng cách cảm xúc, làm cho sự xa cách ngày một lớn hơn và cơ hội hình thành một sự gắn bó chân thật cũng dần mờ nhạt.

Khi nào nên cân nhắc rời đi

Việc kết thúc một mối quan hệ luôn là quyết định mang tính cá nhân, và thường cần được suy xét, nhìn lại một cách thấu đáo. Tuy nhiên, rời đi có thể là điều cần thiết nếu bạn liên tục đặt nhu cầu cái tôi của đối phương, việc điều tiết cảm xúc của họ, hay những kiểu trốn tránh — né tránh của họ lên trên sự an toàn, hạnh phúc và nhu cầu mối quan hệ của chính mình.

Các nghiên cứu về đặc điểm ái kỷ trong mối quan hệ tình cảm cho thấy những cá nhân có mức độ ái kỷ bệnh lý cao, dù là phô trương hay dễ tổn thương, thường đi kèm với sự đầu tư cảm xúc mất cân bằng và sự suy giảm hỗ trợ hai chiều.² Vì vậy, bất kỳ mối quan hệ nào làm xói mòn lòng tự trọng của bạn, gia tăng căng thẳng, và bình thường hóa sự lệ thuộc không lành mạnh, thao túng hay kiểm soát thay vì thân mật, đều rất có khả năng gây tổn hại cho sức khỏe cảm xúc lẫn thể chất của bạn. Nhận ra khi nào những khuôn mẫu ấy đang lặp lại trong mối quan hệ của mình chính là cách bạn bảo vệ sức khỏe cảm xúc, và ngừng tiếp tục tham gia vào một động lực mất cân bằng. 

References

Di Pierro R., et al. (2021). Self-Concept in Narcissism: Profile Comparisons of Narcissistic manifestations on facets of the self. Clin Neuropsychiatry, 18(4):211-222. 

Ellina, E., et al. (2023). The Role of Narcissism and Attachment in Adult Romantic Relationships: A study of Greek-speaking adult participants. The European Journal of Counselling Psychology. doi.org/10.46853/001c.84014

Pincus, A. L., & Lukowitsky, M. R. (2010). Pathological narcissism and narcissistic personality disorder. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 421–446.

Tác giả: Annie Tanasugarn Ph.D., CCTSA

Nguồn: How to Recognize a One-Sided Relationship | Psychology Today