Cách tăng cường lòng trắc ẩn và giảm thiểu sự coi thường trong các mối quan hệ

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU

• Về bản chất, lòng trắc ẩn là sự thấu hiểu và trân trọng những yếu đuối căn bản của con người.
• Sự thiếu vắng lòng trắc ẩn trong tình yêu sẽ dẫn đến sự coi thường.
• Dù chúng ta có định kiến thế nào đi nữa, sự thật không thể thay thế lòng trắc ẩn và thậm chí chẳng có mấy liên quan đến nó.

Về bản chất, lòng trắc ẩn là sự trân trọng và thấu hiểu những yếu đuối căn bản của con người mà tất cả chúng ta đều chia sẻ. Khi có lòng trắc ẩn, ta cảm thấy bớt cô độc và giàu tính nhân văn hơn. Sự thiếu vắng lòng trắc ẩn trong các mối quan hệ tình yêu sẽ dẫn đến sự coi thường.

Sự coi thường chính là thái độ khinh miệt đối với nỗi đau của người khác. Nó khiến ta thấy mình kém nhân văn hơn và trở nên xa cách, cô lập với những người ta yêu thương.

Cả lòng trắc ẩn lẫn sự coi thường đều có tính lây lan. Khi ở cạnh những người giàu lòng trắc ẩn, ta có xu hướng trở nên trắc ẩn hơn. Khi ở trong môi trường đầy sự coi thường, ngay cả khi sự coi thường đó không nhắm vào ta, ta cũng dễ trở nên hay khinh miệt người khác hơn.

Cả lòng trắc ẩn và sự coi thường đều chịu tác động của cơ chế đồng nhất phóng chiếu (projective identification). Khi ta phóng chiếu lên người bạn đời niềm tin rằng họ là người giàu lòng trắc ẩn hay hay coi thường, họ sẽ có xu hướng trở nên đúng như vậy. Đồng nhất phóng chiếu là một cách hiệu quả để tạo ra sự thay đổi trong mối quan hệ tình cảm, theo cả hướng tích cực lẫn tiêu cực. Tôi luôn thôi thúc các thân chủ của mình, và cũng thôi thúc bạn, hãy kiểm chứng giả thuyết này ngay trong chính ngôi nhà của bạn. Hãy thử dành một tuần để phóng chiếu lên người bạn đời niềm tin rằng họ là một người giàu lòng trắc ẩn.

Image by rmpelicano from Pixabay

Lá chắn trắc ẩn

Lòng trắc ẩn là một cảm xúc chữa lành và là nguồn sống của các mối quan hệ, nhưng nó tiêu tốn rất nhiều năng lượng tinh thần; nếu không có lá chắn trắc ẩn, chúng ta rất dễ bị kiệt sức. Sự thiếu vắng lòng trắc ẩn, điều mang lại cảm giác như bị phản bội trong các mối quan hệ thân mật, thường xuất phát từ những lá chắn trắc ẩn quá dễ thẩm thấu hoặc quá cứng nhắc.

Với lá chắn trắc ẩn dễ thẩm thấu, chúng ta cho đi quá nhiều, gánh vác quá nhiều gánh nặng, hoặc bị hòa tan/đồng nhất cảm xúc với người khác. Với lá chắn trắc ẩn cứng nhắc, chúng ta cho đi quá ít và dần trở nên cô lập với những người thân yêu. Với một lá chắn linh hoạt, sự tự trắc ẩn (lòng trắc ẩn dành cho chính mình) sẽ đạt được sự cân bằng với lòng trắc ẩn dành cho người khác.

Lòng trắc ẩn và Sự thật

Dù chúng ta có định kiến thế nào đi nữa, sự thật không thể thay thế lòng trắc ẩn và thậm chí chẳng có mấy liên quan đến nó. Khi các thân chủ của tôi đưa ra sự thật trong các cuộc tranh cãi, họ dường như hoang mang không hiểu vì sao đối phương lại càng trở nên tức giận hơn. Khi ta đưa sự thật vào một cuộc tranh luận, thông điệp ngầm ở đây là đối phương không có quyền được tổn thương, hoặc tồi tệ hơn, là họ có vấn đề gì đó mới cảm thấy tổn thương trước những sự thật như vậy. Cảm xúc bị tổn thương là có thật và xứng đáng nhận được lòng trắc ẩn, bất kể sự thật đằng sau đó là gì.

Chúng ta tranh cãi nhiều hơn về những góc nhìn khác nhau đối với sự thật, chứ không phải về chính sự thật đó, mặc dù mọi góc nhìn về bản chất đều mang tính thiên lệch và bị chi phối bởi quá khứ cá nhân. Trong tình yêu (và cả chính trị), mọi lời khẳng định tiêu cực đều bị đơn giản hóa quá mức, thiếu sót, mang tính chủ quan, và phần lớn thời gian là đạo đức giả. Khi không cố gắng hiểu góc nhìn của đối phương, ta rất dễ coi diễn giải của họ về sự thật là một nỗ lực nhằm đánh lừa, thao túng hoặc thao túng tâm lý.

Chữa lành mối quan hệ

Một mối quan hệ bị tổn thương không thể được hàn gắn nếu thiếu đi lòng trắc ẩn vô điều kiện. Hãy tìm kiếm lòng trắc ẩn từ người gây ra lỗi lầm, chứ không phải sự ăn năn hối lỗi. Sự ăn năn hối lỗi quá mức chỉ dẫn đến nhiều sự ngược đãi hơn. Sự hối lỗi giữ người gây lỗi ở trạng thái tự hạ thấp giá trị bản thân, nơi họ có nhiều khả năng tái phạm hơn. Nó phản ánh việc người gây lỗi cảm thấy tồi tệ ra sao, điều này tạo ra sự sốt ruột đối với quá trình chữa lành: “Bỏ qua đi, để tôi còn thấy dễ chịu hơn chứ.”

Ngược lại, lòng trắc ẩn tập trung vào sự bình an của người bị tổn thương; nó khiến người gây lỗi muốn đồng hành và hỗ trợ quá trình phục hồi. Nó đưa họ vào trạng thái biết trân trọng giá trị bản thân, nơi họ yêu quý chính mình hơn và ít có khả năng gây tổn thương lại lần nữa.