Cuộc đời đáng lẽ ra của tôi phải như thế nào?

Có hai ưu tiên gắn bó chặt chẽ với nhau đối với bất kỳ ai đang đau khổ vì một tuổi thơ tổn thương, bất hạnh.

Trước hết, ta cần hiểu cho ra điều gì đã đi sai. Việc này không hề dễ như nghe qua. Tâm trí con người đầu tư rất nhiều vào việc đè nén nỗi đau, nhân danh chuyện “tiến về phía trước”. Nhưng như ta biết, cái giá phải trả về lâu dài cho việc ấy là vô cùng lớn (ta phát triển đủ thứ rối loạn tâm lý). Đó là lý do vì sao ta phải chống lại những lực vô hình của sự quên lãng bằng cách tự hỏi mình những câu như: Mình đã bị tổn thương ra sao? Ai đã làm mình đau? Và bằng cách nào? Đây có thể là công việc của nhiều năm.

Nhưng khi đã dành đủ thời gian cho việc đó, sẽ có một nhiệm vụ thứ hai chờ ta đảm nhận. Ta có thể tự hỏi một câu nghe có vẻ hơi lạ: Cuộc đời đáng lẽ ra của tôi phải như thế nào? Cụ thể hơn, ta có thể hỏi, với khá nhiều chi tiết: Một người cha thật sự tốt thì sẽ ra sao? Và/hoặc: Tôi đã lý tưởng mong mẹ mình là người như thế nào?

Chúng ta quen đến mức ăn sâu vào việc chấp nhận những gì mình có, nên bài tập này có thể nghe thật vô ích. Vì ta không thể thay đổi quá khứ, cớ sao lại dằn vặt về việc lẽ ra nó có thể khác đi? Nhưng nghĩ vậy là bỏ qua một điều quan trọng: rất nhiều thứ đã thiếu hụt có thể được bù đắp phần nào nhờ vào một trong những năng lực quý giá nhất của con người: trí tưởng tượng. Chính trí tưởng tượng, thứ có thể viết nên những cuốn tiểu thuyết 600 trang, thiết kế máy bay, xây dựng học thuyết chính trị, cũng có thể, khi được khơi dậy, vẽ ra khá chi tiết cuộc đời sớm hơn của ta lẽ ra nên như thế nào.

Và điều kỳ lạ nhưng rất thật là: càng làm điều đó, ta càng có thể hưởng lợi từ việc tiếp xúc trong tưởng tượng với những kịch bản tốt đẹp hơn, gần như thể ta đã thật sự sống trong đó. Những trải nghiệm tốt lành của trí tưởng tượng có thể được tâm trí tiếp nhận như thể chúng từng diễn ra ngoài đời, và từ đó mang lại sự nuôi dưỡng và an ủi tương ứng.

Chẳng hạn, ta có thể nghĩ về việc mình đã mong cha mẹ cư xử thế nào với chuyện học hành của mình. Hoặc họ nên xử lý những mâu thuẫn với anh chị em ra sao. Hoặc một cuối tuần hoàn hảo bên họ khi ta năm tuổi sẽ diễn ra thế nào. Ta có thể nghĩ về dáng vẻ và giọng nói mà ta muốn họ có; họ nên mặc kiểu quần áo gì, làm công việc gì. Ta có thể hình dung những chuyến đi nghỉ mát cùng những bậc cha mẹ lý tưởng ấy; nghĩ xem họ sẽ trêu chọc ta một cách âu yếm ra sao, và họ sẽ phản ứng thế nào khi ta lần đầu đi hẹn hò hay dẫn một người bạn về nhà. Những hình ảnh lý tưởng này, sau một thời gian ta thực hành như vậy, có thể trở nên sống động với ta chẳng kém gì một nhân vật trong cuốn tiểu thuyết yêu thích, và có thể được yêu thương, được gọi về, được “sống cùng” trong tâm trí, nhiều chẳng khác gì các nhân vật hư cấu (mà điều đó không hề nhỏ bé, với những ai trong chúng ta mà Madame Bovary hay Holden Caulfield chân thật chẳng kém bất kỳ người bằng xương bằng thịt nào từng gặp).

Hãy tưởng tượng một giấc mơ về người cha mà ta đã muốn có: Ông ấy sẽ rất khích lệ, tự hào, nhìn thấy hình ảnh tuổi trẻ của mình trong tôi, và thấy con người trẻ ấy là điều có thể chấp nhận được với ông; ông sẽ tử tế, trấn an, dẫn dắt tôi rời khỏi ngôi nhà nhỏ để bước ra thế giới, chỉ cho tôi đủ điều hay. Ông sẽ đáng tin cậy, chuẩn bị con đường cho tuổi trưởng thành, ấm áp và hay pha trò, đặt ra giới hạn nhưng nhẹ nhàng, không giận dữ; làm gương về cách hành xử của một người lớn tốt, không hoàn hảo (vì như thế có thể ngột ngạt), mà là một kiểu vững vàng đời thường, đủ dùng; hòa giải được với sự già đi của chính mình, sẵn lòng trao lại cây gậy tiếp sức khi đến lúc; đủ vững vàng về mặt tình dục để không truyền lại cho con sự khinh miệt hay nỗi hoang mang…

Hoặc hãy tưởng tượng một giấc mơ về kiểu người mẹ có thể giúp ta chạm tới hết tiềm năng thật sự của mình: Bà sẽ vô cùng điềm tĩnh. Việc thỉnh thoảng tôi mắc lỗi cũng chẳng thành vấn đề. Ở bà sẽ có một nét vui đùa rất an yên. Bà toát ra cảm giác rằng mình có thể đón nhận mọi thứ một cách ung dung. Những công việc thực tế sẽ không trở thành nguồn cơn của kịch tính. Buổi tối, hai mẹ con sẽ ngồi cùng nhau đọc sách hoặc xem TV, và tôi sẽ liếc nhìn bà, thầm ngưỡng mộ lòng can đảm và sự tự chủ của bà.

Ta đã có thể lớn lên tháo vát và bình thản biết bao nếu số phận của ta là như vậy. Tầng hầm trong tâm trí ta sẽ được xây chắc và cách nhiệt tốt, và mọi thứ đến sau đó có thể đã bền bỉ, dẻo dai hơn rất nhiều. Thân con tàu đời ta sẽ không còn những mảng mỏng manh dễ sụp đổ khi gặp sóng to gió lớn. Ta sẽ không có một cuộc đời không đau khổ, nhưng ta sẽ cảm thấy vững vàng bên trong, sẽ biết cách đối diện với khó khăn bằng kỹ năng. Ta sẽ không cần phải buồn nhiều đến thế, sợ hãi nhiều đến thế, yếu đuối nhiều đến thế.

Suy ngẫm về việc cuộc đời ta lẽ ra nên như thế nào không phải là một lối trốn vô nghĩa khỏi thực tại khắc nghiệt. Nó là một nỗ lực chữa lành phần nào những tổn thương của ta thông qua quá trình đối chiếu tích cực. Khi lần tới gặp khó khăn, ta nên thử làm dịu mình bằng cách quay về trong tâm trí với những cuộc đời tốt đẹp hơn mà ta đáng lẽ đã có, đồng thời cũng hiểu rõ hơn, nhân ái hơn rằng hiện tại ta đang bước vào đời sống người lớn với những phần của mình còn thiếu hụt, nên việc ta thấy mọi thứ khó khăn hơn mức có thể cũng là điều dễ hiểu. Ta có thể từ từ trở nên mạnh mẽ hơn một chút bằng cách gọi về những con người mà ta lẽ ra luôn phải được biết, và những món quà cảm xúc mà họ đã có thể trao cho ta. 

Nguồn: WHAT SHOULD MY LIFE HAVE BEEN LIKE? | The School of Life

---