Khi Ngày Valentine buộc một mối quan hệ phải tự soi xét lại mình

Với những người đã âm thầm chật vật với những hoài nghi về mối quan hệ của mình, những tuần lễ trước Ngày Valentine có thể trở nên nặng nề và đầy căng thẳng. Khi ngày 14 tháng 2 đến gần, những câu hỏi từng dễ dàng lảng tránh bỗng trở nên khó ngó lơ hơn bao giờ hết.

Trong một nghiên cứu theo dõi các cặp đôi suốt một năm, người ta phát hiện rằng các mối quan hệ có khả năng kết thúc cao gấp khoảng 2,5 lần trong hai tuần trước và sau Ngày Valentine so với mùa thu hay mùa xuân. Khi các nhà nghiên cứu tính đến độ dài mối quan hệ, lịch sử yêu đương trước đó và yếu tố giới tính, khả năng chia tay trong khoảng thời gian này tăng lên hơn năm lần.

Thoạt nghe, điều này có vẻ lạ lùng. Vì sao các cặp đôi lại chia tay ngay trước một ngày lễ dành riêng cho tình yêu, sự gắn kết và cam kết?

Những phát hiện khác từ nghiên cứu cho thấy, sự gia tăng chia tay chỉ xuất hiện ở những cặp đôi vốn đã trục trặc, chứ không phải ở những mối quan hệ đang ổn định hay ngày càng bền chặt.

Ảnh: Ngày Valentine không giống một quả cầu sắt phá tan mọi thứ, mà giống một luồng ánh sáng rọi thẳng vào những góc khuất. Với những cặp đôi đã âm thầm chật vật suốt nhiều tháng, ngày lễ này có thể buộc họ phải đối diện với những câu hỏi từng trì hoãn, như: “Chúng ta có thật sự hạnh phúc không?” (Unsplash)

Một bước ngoặt tâm lý

Những kết quả ấy gợi ý rằng Ngày Valentine không phải là quả cầu phá tan mối quan hệ, mà giống như một ngọn đèn rọi sáng.

Với những cặp đôi đã chật vật suốt nhiều tháng, Ngày Valentine khiến những cảm xúc ấy trở nên rõ nét hơn, buộc người ta phải đối diện với những câu hỏi từng bị trì hoãn: Chúng ta có hạnh phúc không? Chúng ta có đang cùng nhau tiến về phía trước? Mối quan hệ này có còn là điều tôi muốn nâng niu, muốn ăn mừng?

Các nhà tâm lý học gọi những thời điểm như Valentine là “cột mốc thời gian”, những điểm chia tách đời sống thành một “trước đó” và “sau đó” trong tâm trí. Chúng thôi thúc con người nhìn lại cuộc sống và đưa ra những quyết định từng bị chần chừ. Các mối quan hệ yêu đương cũng không nằm ngoài quy luật ấy.

Thay vì tạo ra nghi ngờ, những ngày như thế thường chỉ làm tăng tốc những quyết định vốn đã âm thầm hình thành, biến sự bất an riêng tư thành cảm giác rằng đã đến lúc phải thay đổi.

Áp lực phải thể hiện

Dẫu vậy, không phải cột mốc nào cũng mang cùng một sức nặng cảm xúc. Valentine là một cột mốc được nghi thức hóa và thương mại hóa một cách đặc biệt. Nghiên cứu về hành vi tiêu dùng cho thấy ngày lễ này thường khơi dậy những phản ứng trái ngược rõ rệt, người ta hoặc yêu thích, hoặc ghét bỏ Valentine, hiếm ai giữ được cảm xúc trung tính.

Tham gia vào Valentine không chỉ là chuyện riêng tư, đó còn là một tuyên bố hiển hiện rằng mối quan hệ vẫn nguyên vẹn và hướng về tương lai. Và với một số cặp đôi, áp lực ấy có thể quá sức chịu đựng.

Trong những tuần trước ngày lễ, quảng cáo, quầy trưng bày trong cửa hàng và mạng xã hội không ngừng khuếch đại những kỳ vọng về tình yêu: quà tặng, sự chăm chút, những cử chỉ công khai và cam kết rõ ràng. Tham gia vào nghi thức ấy đồng nghĩa với việc khẳng định sự gắn bó và đầu tư cho tương lai chung; còn lựa chọn đứng ngoài có thể kéo theo những câu hỏi hoặc nỗi thất vọng.

Theo nghĩa đó, Valentine không chỉ mời gọi ta suy ngẫm, nó còn đòi hỏi ta phải “diễn”.

Điều này giúp lý giải vì sao nhiều cuộc chia tay diễn ra trước Valentine thay vì sau đó. Kết thúc mối quan hệ khi ngày lễ đã qua có thể khiến người ta cảm thấy mình đang lừa dối, nhất là khi quà đã trao, kế hoạch đã định. Nhiều người thà rời đi còn hơn phải đóng vai lãng mạn khi trong lòng không còn cảm xúc, hoặc nhận những cử chỉ hàm ý một mức cam kết mà họ không chắc mình có thể duy trì.

Thời điểm ấy cũng phản ánh một xu hướng rộng hơn: trì hoãn những quyết định khó khăn quanh các dịp lễ. Chia tay vốn đã là điều không dễ chịu về mặt cảm xúc, và nghiên cứu cho thấy đôi khi người ta trì hoãn để tránh làm đối phương tổn thương. Các ngày lễ càng khiến sự do dự ấy thêm sâu sắc.

Trong một khảo sát đại diện toàn quốc tại Mỹ, 22% người trưởng thành cho biết họ kết thúc mối quan hệ trước Ngày Valentine vì không muốn người yêu mua quà hay tốn tiền khi họ đã biết mối quan hệ sắp đi đến hồi kết.

Khi sự lưỡng lự không thể tiếp tục phớt lờ

Cảm giác giằng xé, vừa không muốn làm người kia đau, vừa không thể tiếp tục giả vờ, phản ánh một trạng thái mà các nhà tâm lý gọi là “mâu thuẫn nội tâm”.

Mâu thuẫn nội tâm không phải là thờ ơ; đó là cảm giác khó chịu khi cùng lúc mang trong mình những động cơ và cảm xúc đối nghịch. Nhiều người trải qua trạng thái này từ rất lâu trước khi mối quan hệ kết thúc, ngay cả trong những mối quan hệ trông vẫn ổn định từ bên ngoài. Nghiên cứu cho thấy kiểu xung đột bên trong này dự báo sự giảm sút hài lòng và gia tăng bất ổn theo thời gian.

Valentine làm tăng thêm sự giằng co ấy vì nó biến những hoài nghi riêng tư thành tín hiệu công khai. Tham gia ngày lễ đồng nghĩa với việc gửi đi thông điệp rằng mối quan hệ vẫn nguyên vẹn và có tương lai. Những bữa tối đặt trước, những bó hoa gửi đến văn phòng, những bài đăng trên mạng xã hội, tất cả đều mang ý nghĩa biểu tượng.

So sánh xã hội có thể càng khiến mọi thứ thêm rối bời. Valentine khiến các mối quan hệ của người khác trở nên hiện diện khắp nơi, thường trong hình ảnh lý tưởng hóa. Các cặp đôi xuất hiện dày đặc, cả trên mạng lẫn ngoài đời, ăn mừng tình yêu bằng những cử chỉ được trau chuốt kỹ lưỡng. Hàng chục năm nghiên cứu về mối quan hệ cho thấy sự cam kết không chỉ phụ thuộc vào mức độ hài lòng, mà còn vào cách mối quan hệ ấy so với kỳ vọng và những lựa chọn thay thế trong nhận thức.

Khi Valentine nâng cao chuẩn mực về việc tình yêu “nên” trông như thế nào, một mối quan hệ vốn đã đầy lưỡng lự có thể đột nhiên trở nên thiếu thốn khi đem ra so sánh.

Dĩ nhiên, không phải ai cũng trải nghiệm áp lực này giống nhau. Nghiên cứu cho thấy những người không thoải mái với sự gần gũi cảm xúc hoặc những biểu hiện lãng mạn công khai thường thấy Valentine đặc biệt căng thẳng, điều này có thể làm gia tăng sự bất mãn và khiến họ dễ rút lui hơn.

Valentine hiếm khi tự nó kết thúc một mối quan hệ. Nhưng nó có thể khiến những tháng ngày bất định bỗng trở nên rất thật, biến những hoài nghi âm thầm thành những quyết định cấp bách và khó thể né tránh.

Tác giả: Emily Impett, Giáo sư Tâm lý học, Đại học Toronto

Nguồn

https://theconversation.com/when-valentines-day-forces-a-relationship-reckoning-274898