Mọi sự độc ác đều được thừa hưởng

Khi ai đó đối xử tàn nhẫn với ta mà không có lý do chính đáng – lạnh lùng đẩy ta ra khỏi một mối quan hệ yêu thương, bắt nạt ta nơi công sở, buôn chuyện về con cái ta, hay chiếm đoạt tiền bạc của ta – dĩ nhiên, ta đau đớn. Nhưng đồng thời, ở một mức độ không kém phần dày vò, ta còn rơi vào trạng thái bối rối cùng cực. Vì sao chuyện này lại xảy ra? Vì sao có người lại như thế? Bản chất con người rốt cuộc đã sai lệch ở đâu? Những câu hỏi ấy phủ thêm một tầng khổ đau nữa, dẫn ta đến thực tại của những sang chấn liên thế hệ.

Để xoa dịu những câu hỏi ám ảnh ấy, ta có thể nương vào một mệnh đề nghe có vẻ giản đơn: mọi sự độc ác đều được thừa hưởng. Sự cay nghiệt ta chứng kiến quanh mình, ngay lúc này – trong cửa hàng, trong phòng họp, trong phòng ngủ, hay trên các diễn đàn trực tuyến – theo một quy luật tiết kiệm của tâm lý, luôn là thứ đã được truyền từ người này sang người khác, với một sự cần mẫn đáng sợ. Những gì xấu xí gõ cửa đời ta hôm nay là di sản của sự đối xử tệ bạc, của bạo lực, ích kỷ, chai sạn, cay độc và thờ ơ – những thứ đã từng xuất hiện, ở đâu đó ngoài ánh đèn sân khấu, từ một người cha giận dữ hay một người mẹ hằn thù, một bà cô cuồng nộ hay một ông cậu lạm dụng tình dục; mà chính họ lại tiếp nhận sự băng hoại ấy từ một người ông lệch lạc hay một người bà nghiện rượu, cứ thế ngược dòng qua bao thế hệ, cho đến tận những tổ tiên xa xưa nhất nơi Thung lũng Tách giãn hay khu vườn Địa Đàng.

Gustav Klimt, The Tree of Life, Stoclet Frieze (Detail), 1910–1911

Chuỗi sang chấn liên thế hệ

Ta có thể phóng tầm mắt ra thế giới và lần theo những chuỗi thừa kế phức tạp ấy. Một đứa trẻ bắt nạt đứa khác trong hành lang trường học vì ở nhà, đã có người tàn nhẫn với em. Một người làm ngơ trước những nhu cầu tuyệt vọng của người khác trong tình yêu, bởi nhiều năm trước, chính nỗi đau của họ đã bị bỏ mặc bởi một người cha gào thét (mà người cha ấy, đến lượt mình, cũng từng bị đối xử tàn tệ bởi cha ông ta, nay đang yên nghỉ trong một góc nghĩa trang hoang vắng nơi xa). Một người bạn chọn không đứng ra giúp đỡ ai đó, vì ở một khúc ngoặt quan trọng, mẹ họ tái hôn, hoặc cha họ biến mất khỏi cuộc đời.

Ta có thể sẽ chẳng bao giờ biết chính xác điều gì đã xảy ra với người đang quát nạt ta trong cửa hàng, hay hạ thấp ta trước mặt đồng nghiệp. Có lẽ ta sẽ không bao giờ lần ra được chi tiết về những người cha từng đánh họ, những người mẹ từng gạt họ sang bên, những mái nhà chưa từng cho họ sự ấm áp, hay những đêm dài kết thúc mà không có một lời an ủi. Nhưng một khi ta hiểu được cấu trúc nền tảng ấy, ít nhất, logic của mọi chuyện sẽ trở nên rõ ràng.

Ta có thể biết, từ mức độ của xung đột, chiến tranh, nghiện ngập, nhỏ nhen, rằng con người đã trao cho nhau những gói hận thù này từ rất, rất lâu rồi. Anh ta móc mắt người hàng xóm vì trước đó, có kẻ đã chặt đứt chân anh. Cô ta chiếm đoạt đất đai của người khác vì có ai đó từng cướp mất trái tim cô. Họ giết con cái mình vì đã có kẻ sát hại ông bà, tổ tiên của họ từ nhiều thế hệ trước.

Phá vỡ vòng lặp

Ta không cần nhầm lẫn những lời giải thích này với sự tha thứ. Không điều gì ở đây phủ nhận trách nhiệm; mỗi người đều có khả năng, và vì thế, có nghĩa vụ chấm dứt những di sản mà mình thừa hưởng.

Từ đó, ta có thể nhận ra, với một sức mạnh mới, rằng đó là một thành tựu phi thường biết bao khi một người từng là nạn nhân của sự tàn nhẫn vẫn có thể, nhờ trí tưởng tượng và kỷ luật đạo đức, không trao lại nỗi đau ấy cho bất kỳ ai khác. Khi một người đàn ông trẻ từng bị coi rẻ bởi những người chăm sóc mình vẫn có thể dịu dàng với con cái. Khi một người phụ nữ trẻ từng bị cha chế nhạo không trút sự hành hạ ấy lên những người theo đuổi mình, và một ngày nào đó trở thành người bạn đời kiên nhẫn, nhân hậu của một người đàn ông mong manh. Ta lại càng thấm thía rằng, biến độc ác thành tử tế là một thứ giả kim thuật đích thực; rằng đã từng bị lạm dụng, mà vẫn có thể nói: mọi thứ dừng lại ở đây. Biến khổ đau thành lò luyện để sinh ra yêu thương. Chấm dứt sang chấn liên thế hệ chính là cơ hội lớn nhất mà bất kỳ ai trong chúng ta từng có để thay đổi lịch sử.

Nguồn: HOW ALL MEANNESS IS INHERITED | The School Of Life

---