Những đức tính cao đẹp của lòng hào phóng trong chuyện gối chăn

"Hàng ngàn ngọn nến có thể được thắp sáng từ một ngọn nến duy nhất, mà tuổi thọ của ngọn nến ấy vẫn không hề vơi đi. Niềm hạnh phúc cũng vậy, càng được sẻ chia, càng không bao giờ cạn."
— Đức Phật

Lòng hào phóng là món quà quý báu cho sức khỏe và sự an yên nội tâm của chúng ta. Vậy điều này có đúng với sự hào phóng trong tình dục hay không? Và liệu chúng ta có nên cố gắng trở nên rộng lượng hơn trong đời sống chăn gối?

Lòng hào phóng cảm xúc

Từ bao đời nay, nhiều tôn giáo và truyền thống đạo đức đều ca ngợi lòng hào phóng. Và lời ngợi ca ấy không hề vô cớ: Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng hào phóng không chỉ tốt cho sức khỏe thể chất mà còn có lợi cho tinh thần. Sự rộng lượng có thể giúp hạ huyết áp, làm dịu căng thẳng, kéo dài tuổi thọ, cải thiện tâm trạng, tăng cường kết nối xã hội và nâng cao chất lượng hôn nhân.

Lòng hào phóng là đức hạnh của việc cho đi mà không mong nhận lại điều gì. Nó thể hiện qua sự sẵn lòng trao tặng điều tốt đẹp một cách tự nguyện, đầy đủ, và vượt xa những gì được mong đợi, vượt khỏi bổn phận thông thường.

Người nhận lòng hào phóng có thể là người kém may mắn hoặc may mắn hơn chúng ta. Tuy nhiên, sự hào phóng dành cho người kém may thường phổ biến hơn và thường được thể hiện qua lòng trắc ẩn. Hơn nữa, phần lớn trường hợp, người cho đi là người may mắn, còn người nhận lại là người không may, chứ ít khi ngược lại. Dạng hào phóng này thường không mang tính trao đổi qua lại.

Thái độ cảm xúc phổ biến đối với những người may mắn thường là những cảm xúc tiêu cực như ganh tị, đố kỵ, hoặc oán giận. Trên thực tế, hầu hết các ngôn ngữ đều không có từ ngữ nào thực sự diễn tả được một cảm xúc tích cực dành cho người đang gặp vận may. Thái độ ấy có thể gọi là “vui mừng thay”, không chỉ đơn thuần là không ghen tị, mà còn chứa đựng một tinh thần khích lệ, cổ vũ chân thành.

Những điều suy ngẫm ấy cho thấy một điều hiển nhiên: Ta dễ hào phóng hơn với người kém may mắn, hay dễ ngưỡng mộ hơn là ganh ghét những người vượt trội hơn mình hoặc sống quá xa rời thế giới của mình. Những người ấy ít khả năng làm tổn thương hay đe dọa hình ảnh tự thân của ta.

Lòng hào phóng và chất lượng hôn nhân

Một mối quan hệ lãng mạn, và đặc biệt là hôn nhân, cần bao hàm sự tự do của mỗi người và tôn trọng vị thế bình đẳng giữa hai bên. Trong trường hợp ấy, sự hào phóng cũng đi kèm với tính trao đổi qua lại. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là một sự trao đổi cứng nhắc, kiểu tính toán thiệt hơn "anh cho gì, tôi trả lại bấy nhiêu". Một tình yêu sâu sắc không thể tồn tại nếu hoàn toàn thiếu đi sự đáp đền, không phải vì chúng ta đòi hỏi sự công bằng trong cho và nhận, mà bởi sự vắng bóng ấy là dấu hiệu của việc thiếu vắng lòng rộng lượng chân thành.

Lòng hào phóng có mối liên hệ tích cực với sự hài lòng trong hôn nhân, và ngược lại, nó có mối liên hệ tiêu cực với xung đột vợ chồng cũng như cảm giác hôn nhân có nguy cơ tan vỡ (Dew và Wilcox, 2013). Tuy vẫn còn nhiều tranh cãi rằng liệu sự hào phóng trong hôn nhân bắt nguồn hoàn toàn từ lòng vị tha hay từ mong muốn được đối xử tử tế trở lại, thì có lẽ câu trả lời là cả hai, vì lòng tốt và sự tương hỗ luôn nằm trong danh sách những phẩm chất được mong muốn nhất ở một người bạn đời. Ngược lại, khi được hỏi về ba đặc điểm khiến họ không muốn gắn bó với ai đó, đa số mọi người đều liệt kê tính keo kiệt.

Lòng hào phóng chính là nền tảng tích cực không thể thiếu cho một cuộc hôn nhân hạnh phúc. Bởi một khi đã yêu thương thật lòng, thì việc rộng lòng với người ấy là điều tự nhiên nhất trên đời.

Sự hào phóng trong chuyện gối chăn

Trong một mối quan hệ cam kết lâu dài, sự hào phóng trong tình dục thường biểu hiện dưới hai hình thức chính: chủ động tham gia vào những cuộc ái ân mà bản thân không thật sự mong muốn, hoặc thụ động chấp nhận để bạn đời tìm kiếm khoái cảm nơi người khác.

Hình thức đầu tiên xảy ra khi một người, thường là phụ nữ nhiều hơn nam giới, sẵn lòng gần gũi thể xác với bạn đời, dù trong lòng không hề mong đợi, thậm chí biết trước rằng bản thân khó có thể thấy vui hoặc thỏa mãn. Trong một bài viết trước, tôi đã đề cập đến ba kiểu quan hệ một chiều như vậy:
(a) Tình dục vì thương hại: khi ai đó làm tình với người khác chỉ vì thấy tội nghiệp cho họ (trường hợp này thường xảy ra giữa những người không ràng buộc trong quan hệ lâu dài);
(b) Tình dục vì tình nghĩa: thường thấy trong các mối quan hệ dài lâu, như một nỗ lực duy trì hoặc củng cố tình cảm;
(c) Tình dục để giữ hòa khí: mang tính chất công cụ, nhằm duy trì sự yên ổn và tránh xung đột trong gia đình.

Hình thức thứ hai của sự hào phóng tình dục mang tính thụ động hơn: người trong cuộc không trực tiếp tham gia, mà chấp nhận để bạn đời tự do tìm kiếm sự thỏa mãn thể xác từ người khác. Điều này có thể xảy ra trong các mối quan hệ mở, hoặc khi một trong hai người không thể hay không muốn duy trì đời sống tình dục.

Cũng giống như lòng hào phóng cảm xúc nói chung, dạng thứ nhất, khi người hào phóng tìm cách xoa dịu bạn đời kém may, thường phổ biến hơn so với dạng thứ hai – khi người đang được hưởng hạnh phúc lại được phép hưởng thêm nữa. Dường như việc đối xử tử tế với người đang gặp khó khăn luôn dễ dàng hơn và dễ khiến ta cảm thấy nhẹ nhõm hơn so với khi phải rộng lượng với người đang hạnh phúc, bởi lẽ dạng đầu tiên ít mang tính đe dọa hơn đối với bản ngã của chúng ta.

Đánh giá đạo đức về hai dạng hào phóng này không hề đơn giản. Hệ quả tích cực lẫn tiêu cực từ sự hào phóng tình dục chủ động đều khá hạn chế. Nó có thể làm dịu tình huống tạm thời, như một viên thuốc giảm đau, nhưng không thật sự cải thiện sâu sắc bản chất vấn đề. Tác động tiêu cực cũng thường ở mức nhẹ.

Một người phụ nữ có gia đình, giống như rất nhiều phụ nữ khác từng trải qua dạng hào phóng tình dục chủ động này, đã chia sẻ:

“Việc quan hệ vì tình nghĩa, đôi khi là vì thương hại, với người chồng lâu năm của tôi không phải chuyện gì to tát. Chỉ là vài cái ôm, đôi ba nụ hôn, rồi một lần quan hệ thật ngắn, và thế là xong. Chút xíu hy sinh để đổi lại thật nhiều niềm vui khi nhìn thấy chồng mình hạnh phúc. Và sau vài lần như thế, mọi chuyện trở nên nhẹ nhàng hơn, thậm chí lạ thay còn có phần dễ chịu.”

Hệ quả tích cực lẫn tiêu cực của sự hào phóng thụ động, khi bạn đời là người chủ động hơn trong đời sống tình dục, thường sâu rộng hơn nhiều. Chính sự “thụ động” ấy lại có thể mở ra chân trời mới đầy hứa hẹn cho người còn lại. Và sự thay đổi đó không chỉ đơn giản như một viên aspirin xoa dịu thoáng chốc, mà giống như một ca đại phẫu, nỗ lực can thiệp mạnh mẽ nhằm đối mặt với những bế tắc cơ bản trong một mối quan hệ đang trở nên nhàm chán.

Nếu người bạn đời của bạn có thể tìm thấy những trải nghiệm tích cực, bạn, với tư cách là người tình rộng lượng và thấu hiểu, nên cảm thấy vui mừng cho họ. Từ đó, dường như kéo theo một hệ luận tự nhiên: bạn nên tạo điều kiện và thậm chí là khích lệ những trải nghiệm ấy (miễn là chúng không gây hại theo cách nào khác). Bởi, sau cùng thì, làm cho người mình yêu được hạnh phúc chính là nền tảng sâu xa nhất của tình yêu đích thực.

Tuy nhiên, chính những triển vọng rộng mở ấy lại đi kèm với những rủi ro lớn lao. Việc mở rộng không gian lãng mạn có thể khiến bạn đời rời bỏ mối quan hệ hiện tại, hoặc dần dần xao nhãng, lạnh nhạt với nó. Viễn cảnh đó đe dọa một yếu tố cốt lõi của tình yêu – sợi dây kết nối duy nhất, riêng biệt giữa hai con người. Sự hào phóng thụ động trong tình dục vì vậy luôn đi kèm với những phức tạp đạo đức và cảm xúc, bởi lẽ hôn nhân trong truyền thống vốn được xem là điều thiêng liêng, và hành vi ấy có thể làm gia tăng nguy cơ đổ vỡ trong một mối quan hệ dài lâu.

Hào phóng và sự đáp đền

Tôi từng cho rằng lòng hào phóng có hai đặc điểm chính: cho đi điều tốt đẹp một cách tự nguyện, dồi dào, và làm điều ấy vượt ngoài khuôn khổ bổn phận thông thường. Bởi vậy, chẳng hạn, mại dâm không thể xem là một hình thức hào phóng, vì nó không hề bao hàm sự cho đi một cách tự nhiên. Tương tự, sự hào phóng trong tình dục cũng không thể bị đồng nhất với việc ngoại tình. Hào phóng là trao tặng điều tốt lành cho người khác, chứ không phải cho chính mình.

Còn trong chuyện ngoại tình, mục đích chủ yếu là thỏa mãn ham muốn cá nhân, chứ không đặt nặng đến hạnh phúc của người kia. Kiểu hành vi ấy mang đậm tính ích kỷ – hoàn toàn trái ngược với tinh thần hào phóng. Lòng hào phóng đích thực luôn bao hàm việc nhìn nhận sự độc nhất của người kia, góp phần nâng đỡ giá trị đó, và đồng thời bảo vệ họ khỏi nguy cơ bị biến thành một món đồ chơi phục vụ ý muốn của riêng ta. Chính vì vậy, việc hy sinh và chăm sóc cho người mình yêu thương luôn là cốt lõi của lòng hào phóng.

Tất cả những băn khoăn ấy rõ ràng chẳng mảy may hiện diện trong lòng những người chỉ chăm chăm lao vào các cuộc tình vụng trộm. Quả thật, người ta kể rằng Picasso, kẻ từng mê hoặc biết bao phụ nữ, từng thốt lên rằng ông thà thấy một người phụ nữ chết đi còn hơn là nhìn thấy cô ta hạnh phúc bên người đàn ông khác. Không cần nói cũng biết, đó không phải là thái độ của một tâm hồn rộng lượng.

Bên cạnh đức hạnh của lòng hào phóng, sự tiết chế, khả năng tránh khỏi những thái cực và thái quá, cũng là một phẩm chất được đề cao. Thiếu tiết chế trong tình dục thường bị xem là nghiện tình dục, chứ không phải là biểu hiện của lòng rộng lượng. Những người sống theo kiểu đa ái (polyamory) thường hướng đến một vài mối quan hệ thân mật ổn định. Ngược lại, trong hôn nhân mở hay giữa các cặp swinger, mối quan hệ tình dục lại mang tính thoáng qua, nhất thời. Đa ái, nói chung, thường đi kèm với sự hào phóng sâu sắc trong tình dục; trong khi các mối quan hệ mở hoặc swinger lại thường thiếu điều đó, và dễ trượt thành sự nghiện ngập về tình dục.

Lợi ích lớn nhất của lòng hào phóng trong tình yêu không nằm ở chỗ bạn được gì từ người kia, mà ở chỗ cả hai cùng xây dựng được một không gian tích cực, nuôi dưỡng nên một tình yêu sâu đậm và bền bỉ.

Sự hào phóng trong chuyện gối chăn của những cặp vợ chồng cao tuổi và những người đang chung sống với bệnh Alzheimer

Giờ đây, tôi xin chuyển sang một hoàn cảnh còn phức tạp hơn nhiều, khi tuổi già và căn bệnh Alzheimer xen vào đời sống vợ chồng. Chính những hoàn cảnh này có thể hé mở những hướng đi mới trong cách ta đối diện với sự hào phóng tình dục, cả trong những bối cảnh ít căng thẳng hơn về sau.

Trong cuốn sách tuyệt vời Đạo Đức Tình Dục và Bệnh Alzheimer, John Portmann cho rằng cả tuổi già lẫn căn bệnh này đều có thể làm thay đổi bản chất của tình yêu theo hướng đòi hỏi ngày càng nhiều sự hào phóng trong tình dục. Người bạn đời không mắc bệnh thường phải thể hiện cả hai dạng hào phóng tình dục, chủ động lẫn thụ động, như đã nói ở trên.

Hào phóng chủ động là khi họ vẫn sẵn lòng quan hệ tình dục với người bạn đời mắc Alzheimer. Portmann dẫn chứng một số nghiên cứu cho thấy nhiều bệnh nhân thường xuyên có những nhu cầu tình dục mãnh liệt. Thế nhưng, người bạn đời khỏe mạnh lại thường cảm thấy khó xử, thậm chí ám ảnh trước việc thân mật với một người không còn nhận ra mình. Họ có thể cảm thấy day dứt khi từ chối chuyện gối chăn, nhưng đồng thời cũng thấy rối bời nếu phải miễn cưỡng chấp nhận. Đây là một dạng biến thể của tình dục vì thương hại.

Dạng hào phóng thứ hai mà người bạn đời khỏe mạnh phải đối mặt mang tính thụ động: cho phép người vợ hoặc chồng mắc bệnh được thân mật với những bệnh nhân khác, điều không hiếm gặp, vì người mắc Alzheimer thường không còn nhớ được ai là bạn đời của mình. Hành vi tình dục ấy thường được chấp nhận dễ dàng hơn trong trường hợp Alzheimer, bởi người bệnh không còn là chính họ trước kia, và không thể hoàn toàn chịu trách nhiệm cho những gì họ làm. Nhưng nếu hoàn cảnh tương tự xảy ra với một người khỏe mạnh, người vẫn hoàn toàn tỉnh táo và ý thức rõ ràng về ham muốn của mình, thì việc rộng lượng như vậy lại trở nên khó khăn hơn nhiều, và nguy cơ tổn thương cũng lớn hơn.

Portmann đã chỉ ra một cách đúng đắn rằng: lòng hào phóng trong tình dục không đồng nghĩa với nghĩa vụ, mà là một dạng ban tặng, không đòi hỏi được “đền đáp”. Những hành vi “có qua có lại”, theo ông, dễ dẫn đến sự thương mại hóa tình dục, kiểu trao đổi thường thấy trong mại dâm. Trong khi đó, lòng hào phóng, như một hình thức của sự bao dung, luôn phải xuất phát từ sự tự nguyện.

Khái niệm “tự hào phóng trong tình dục”, vốn gắn liền với khái niệm hiện đại về “lòng tự bi”, cũng rất đáng lưu tâm trong hoàn cảnh bệnh Alzheimer. Lòng tự bi là lòng nhân hậu với chính mình, bao dung và tử tế với bản thân trong những lúc thất bại hay gặp khó khăn, những lúc mà sự tự trách nghiêm khắc có vẻ là điều “hợp lý”. Cũng như khi ta đối xử nhẹ nhàng với một người khác đang đau khổ, ta cũng nên dành sự tử tế ấy cho chính mình khi trải qua giông bão.

Với một người đang sống cùng bạn đời mắc Alzheimer, tự hào phóng trong tình dục có nghĩa là cho phép bản thân tìm kiếm niềm vui và sự viên mãn về mặt tình cảm, lẫn thể xác, bên ngoài hôn nhân, thay vì chờ đợi đến lúc người kia qua đời. Portmann cho rằng dạng tự hào phóng này vượt trội hơn hẳn hai lựa chọn khác mà người khỏe mạnh thường nghĩ tới: bỏ rơi hoặc ly hôn người bạn đời bệnh tật, hoặc tự ép mình sống đời cô quạnh không còn cảm xúc. Ông tin rằng, lòng hào phóng tình dục, trong bối cảnh tuổi già và bệnh tật, nên được tôn vinh, và nên mở ra một hướng suy nghĩ mới về khái niệm “thủy chung” trong các mối quan hệ hiện đại. Bởi lẽ, chính những tình huống như thế này có thể khơi dậy và dẫn đường cho mọi hình thức của lòng hào phóng trong tình yêu.

Kết luận

“Bởi chính khi ta trao đi là lúc ta nhận lại.”
— Thánh Francis Assisi

Lòng hào phóng cảm xúc, cũng như những phẩm chất tích cực khác, thường là yếu tố quý giá giúp cuộc sống trở nên trọn vẹn hơn và góp phần nuôi dưỡng chất lượng của một mối quan hệ gắn bó lâu dài. Vậy, sự hào phóng trong tình dục có đáng trân trọng hay không?

Tất cả các hình thức của lòng hào phóng trong tình dục, dù chủ động hay thụ động, đều có giá trị trong những hoàn cảnh nhất định. Trong những tình huống khác, giá trị ấy lại phụ thuộc vào liều lượng: quá nhiều có thể khiến mối quan hệ trở nên độc hại, nhưng nếu biết tiết chế vừa đủ, nó có thể trở thành liều thuốc hóa giải.

Tài liệu tham khảo

• Dew, J., and Wilcox, W. (2013). Generosity and the maintenance of marital quality. Journal of Marriage and Family, 75, 1218-1228.
• Portmann, J. (2013). The Ethics of Sex and Alzheimer's. Routledge.

Nguồn: The Virtues of Sexual Generosity in Relationships | Psychology Today