Những mô thức của não bộ dự báo ai sẽ trở thành bạn bè

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Sự hòa hợp trong hoạt động não bộ giữa hai người là chìa khóa cho một tình bạn trong tương lai.
• Bạn bè thường có những mô thức não tương đồng ở các vùng liên quan đến cảm xúc, sự chú ý và khả năng thấu hiểu xã hội.
• Sự giống nhau trong mô thức não cũng có thể ảnh hưởng đến thành công của làm việc nhóm, cố vấn hay trị liệu.

Bạn đã bao giờ gặp một người lần đầu tiên mà đã có cảm giác như thể họ sẽ trở thành bạn thân của mình chưa? Điều đó có thể xuất phát từ điều gì đó sâu xa hơn cả sở thích chung; có lẽ liên quan đến sự tương đồng trong cách bạn cảm nhận thế giới. Một nghiên cứu mới từ UCLA và Dartmouth cho thấy rằng rất lâu trước khi những lời nói đầu tiên được trao đi, não bộ có thể đã nhận ra ai là người mang lại cảm giác quen thuộc.

Một nhóm sinh viên cao học đã được chụp cộng hưởng từ chức năng để ghi lại hoạt động não trong khi họ xem những đoạn phim ngắn. Tám tháng sau, những người có mô thức hoạt động não trùng khớp nhất lại trở thành bạn bè của nhau. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Human Behaviour gợi ý rằng cội rễ của tình bạn nằm ở cách chúng ta suy nghĩ và cảm nhận, hơn là ở những cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên.

Image: halayalex/freepik

Những dấu hiệu của sự hòa hợp

Trong quá trình quét hoạt động não, những người tham gia được xem nhiều loại video khác nhau: hài kịch, tranh luận, và phim tài liệu. Mỗi thước phim khơi lên một dòng suy nghĩ và cảm xúc rất riêng. Có người bật cười, có người lại trầm ngâm suy tưởng. Cách não của từng người phản ứng được đo lường để xác định điều gọi là “sự tương đồng thần kinh.” Bằng công nghệ cộng hưởng từ chức năng, các nhà khoa học đo lường mối tương quan trong dòng thời gian hoạt động của khoảng 200 vùng não, từ đó định lượng mức độ đồng điệu giữa hai bộ não trong từng khoảnh khắc.

Vài tháng sau, chính những sinh viên ấy hoàn thành các bảng khảo sát về đời sống xã hội của mình. Khi hai bộ dữ liệu được đặt cạnh nhau, một mô thức rõ ràng dần lộ diện. Những người trở thành bạn thân cho thấy các kiểu hoạt động não tương tự nhau. Sự giao thoa xuất hiện ở những vùng não liên quan đến cảm xúc và giá trị, bao gồm cả khu vực chịu trách nhiệm xử lý những điều ta thấy hấp dẫn hay có ý nghĩa. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng sự đồng điệu trong cách hai tâm trí diễn giải thế giới chính là công thức của tình bạn.

Những mô thức này còn được quan sát trong suốt tiến trình của mối quan hệ. Trong khoảng từ hai đến tám tháng sau khi chương trình bắt đầu, các nhà khoa học theo dõi xem ai trở nên gần gũi hơn và ai dần xa cách. Ở những cặp ngày càng thân thiết, não của họ vốn đã đồng bộ từ trước tại các vùng điều khiển trí tưởng tượng, sự chú ý và suy luận xã hội. Đây là những khu vực giúp ta hiểu được suy nghĩ của người khác và kiến tạo cảm giác về ý nghĩa chung.

Nói một cách gần gũi hơn, những người trở thành bạn thường chú ý đến những chi tiết giống nhau, diễn giải sự việc theo những cách tương tự và đáp lại bằng những cảm xúc gần như đồng điệu. Mô thức hoạt động não của họ hé lộ một nhịp điệu suy tư chung. Ngay cả khi đã tính đến các yếu tố như tuổi tác, giới tính hay quốc tịch, mối liên hệ giữa sự tương đồng thần kinh và tình bạn tương lai vẫn vững vàng không đổi.

Tình bạn như một sự ghép đôi sinh học

Con người tự nhiên có xu hướng tìm đến những ai mang lại cảm giác quen thuộc. Ta thường nghĩ điều đó thuộc về phạm trù xã hội, như văn hóa hay xuất thân. Nhưng nghiên cứu này chỉ ra một tầng sâu hơn thế. Ẩn dưới tính cách và sở thích là một mô thức thấu hiểu mang tính sinh học, âm thầm kéo con người lại gần nhau.

Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là “đồng dạng thần kinh.” Nó có thể giúp lý giải vì sao có những mối quan hệ hình thành nhẹ tênh, trong khi những mối khác dần phai nhạt: não bộ vốn đã hướng về những người cảm nhận và suy tư theo cách tương tự. Có những tình bạn bắt đầu chỉ vì gần gũi về không gian rồi tan biến, còn những mối kết nối dựa trên lối nghĩ chung lại bền lâu.

Nếu các mô thức não có thể hé lộ ai sẽ gắn bó với ai, thì ý nghĩa của phát hiện này còn vượt xa tình bạn. Những nguyên lý tương tự có thể định hình hiệu quả của làm việc nhóm, mối quan hệ cố vấn, hay thậm chí thành công của trị liệu. Nghiên cứu không nói rằng các mối quan hệ của ta là bất biến, mà chỉ ra rằng sự tương hợp bắt đầu từ rất sâu trong tâm trí.

Tình bạn của chúng ta vừa mang tính xã hội, vừa mang dấu ấn sinh học. Chúng nảy mầm từ cách ta nhìn, ta cảm và ta lý giải cuộc đời. Nghiên cứu mở ra một cách nghĩ mới về sự kết nối giữa người với người: không phải là sự tình cờ hay tiện lợi, mà là cuộc gặp gỡ của những tâm hồn đã được điều chỉnh sẵn trên cùng một tần số.

References

Shen, Y. L., Hyon, R., Wheatley, T., Kleinbaum, A. M., Welker, C. L., & Parkinson, C. (2025). Neural similarity predicts whether strangers become friends. Nature Human Behaviour, 9(11), 2285-2298.

Tác giả: William A. Haseltine Ph.D.

Nguồn: Brain Patterns Predict Who Becomes Friends | Psychology Today