Tại sao chúng ta lại vội vã lướt qua những điều mình từng khao khát

ĐIỂM THEN CHỐT

• Những trải nghiệm tích cực vẫn có thể mang lại áp lực, sự mơ hồ và cảm giác khó chịu.
• Một người có thể phản ứng với sự khó chịu đó bằng cách làm việc quá sức, cố gắng tối ưu hóa mọi thứ, hoặc tìm cách tạo ra sự kiểm soát.
• Sức khỏe sức mạnh tinh thần bao gồm việc học cách hiện diện cùng sự khó chịu, trong khi vẫn tiếp tục đồng hành và tận hưởng cuộc sống.

Tôi đang ở trong một giai đoạn thực sự thú vị của cuộc đời. Tôi cảm thấy dường như mình đã nói câu này rất nhiều lần. Thường thì luôn có một điều gì đó tôi đang gầy dựng hoặc mong chờ; tôi nghĩ đơn giản đó là cách mình muốn sống. Thế nhưng, chính phần tính cách thích tạo ra một cuộc sống sôi động đó lại khiến tôi khó lòng ngồi yên đủ lâu để trân trọng nó.

Ngay lúc này, điều mà tôi đã nỗ lực suốt nhiều năm cuối cùng cũng diễn ra. Mọi người đang đến bên ủng hộ tôi. Những cơ hội tôi từng hằng mơ ước giờ đã ở ngay đây. Tôi cảm thấy tự hào về những gì mình tạo ra, và cảm nhận sâu sắc lý do vì sao mình lại bắt đầu nó.

Vấn đề là, tôi có thể cảm nhận rõ bản thân đang lao đi vội vã qua tất cả những điều này. Trong vài tuần qua, tôi đã bắt gặp chính mình nói câu “Tôi bị quá tải rồi” nhiều đến mức không đếm xót.

Da tôi bắt đầu nổi mụn. Tôi ăn bánh Oreo trước khi đi ngủ. Đầu óc tôi quay mòng mòng. Lịch trình của tôi kín đến mức điên rồ. Một phần trong tôi luôn nghĩ rằng một khi đạt được điều mình hằng cố gắng, tôi sẽ có thể thư giãn và thở phào một chút. Nhưng rồi, khi chạm đến đích, tôi nhận ra mình vẫn là chính mình, vẫn giữ nguyên những lối mòn thói quen cũ, và lại vội vã lao sang mục tiêu tiếp theo.

Tôi đã dành nhiều năm giảng dạy về sự hiện diện ở hiện tại và cách nâng cao khả năng chịu đựng cảm giác khó chịu thay vì ngay lập tức tìm cách tống khứ nó đi. Vậy mà, khi điều tôi đã dốc lòng gầy dựng gần như đã nằm trong tầm tay, tôi lại bắt gặp bản thân đang chạy trước nó cả hàng triệu dặm, vùi mình dưới tất cả những điều mà tôi nghĩ mình "cần phải làm tiếp theo". 

Image by wal_172619 from Pixabay

Những điều tốt đẹp cũng có thể xáo trộn nhiều cảm xúc

Nghĩ rằng sự căng thẳng đồng nghĩa với việc mọi chuyện đang diễn ra một cách tồi tệ hay sai lệch là phản ứng rất tự nhiên của con người. Những gì tôi đang nhận ra là: ngay cả những điều tốt đẹp cũng gợi lên trong tôi cảm giác căng thẳng.

Tôi gặp một người mà mình thực sự mến, và đột nhiên tôi lại bắt đầu nhặt nhạnh những khuyết điểm mới cũng như các tiêu chuẩn khác để thêm vào "danh sách" của mình. Công việc kinh doanh của tôi phát triển, và đột nhiên tôi tự hỏi liệu mình còn muốn gánh vác thêm bao nhiêu nữa.

Hóa ra, một điều tốt đẹp cũng có thể bào mòn tâm trí chúng ta. Đối với tôi, nó đồng nghĩa với việc phải đưa ra nhiều quyết định hơn, gánh thêm nhiều trách nhiệm hơn, và mở ra nhiều ngã rẽ hơn khiến đầu óc bắt đầu quay mòng mòng.

Nhà tâm lý học Alison Wood Brooks từng nghiên cứu về những gì xảy ra khi con người cảm thấy lo âu trước các sự kiện như phát biểu trước đám đông hay những tác vụ kích thích hưng phấn cao. Trong một số nghiên cứu của bà, những người khi ở trạng thái kích hoạt sinh lý cao đã tái định khung cảm xúc đó thành sự "hào hứng", thay vì cố gắng ép mình bình tĩnh lại, đôi khi lại có kết quả thể hiện tốt hơn. Đôi khi, cái cảm giác bồn chồn khó chịu đó đơn giản chỉ có nghĩa là tôi đang vô cùng tâm huyết với những gì đang diễn ra.

Tôi phải làm gì khi cảm thấy như thế này?

Phản ứng mặc định của tôi thường là hành động: Làm nhiều hơn. Nhồi nhét nhiều hơn. Đảm bảo rằng mình không bỏ sót bất cứ điều gì.

Tôi có hai thói quen thường đi liền với nhau. Tôi gọi một cái là "chế độ bứt tốc": nguồn năng lượng dồi dào, những ý tưởng lớn, lao nhanh về phía điều gì đó thu hút sự chú ý và có ý nghĩa với tôi tại thời điểm đó. "Chế độ bứt tốc" đã giúp tôi gầy dựng nên những điều mà tôi cực kỳ tự hào. Tốc độ tôi lao đi để đạt được nó mới chính là vấn đề. Sự vội vã ấy tạo ra cảm giác lo âu. Tôi cũng bị cuốn chặt và tập trung quá mức vào mục tiêu tiếp theo đến mức có thể bỏ lỡ hoàn toàn những gì đang diễn ra ngay trước mắt mình.

Thói quen còn lại là tư duy tối ưu hóa. Trong nghiên cứu về việc đưa ra quyết định, "tối ưu hóa" có nghĩa là tiếp tục mải miết tìm kiếm lựa chọn tốt nhất có thể thay vì chấp nhận một lựa chọn đã đủ tốt.

Các nhà nghiên cứu Oren, Dar và Liberman đã tìm thấy mối liên hệ giữa khuynh hướng ám ảnh cưỡng chế với hành vi tối ưu hóa ở mức độ cao hơn. Điều này chạm đúng vào một phần trải nghiệm của chính tôi với hội chứng OCD.

Một lựa chọn tốt có thể biến thành: Liệu có lựa chọn nào tốt hơn không? Một cơ hội trở thành: Chắc chắn phải còn nhiều hơn thế nữa.

Một vài điều tôi đang làm lúc này chính là "chế độ bứt tốc". Một vài điều là sự tối ưu hóa thái quá. Và một vài điều có lẽ đơn giản là tôi đã ôm đồm quá nhiều nên cần phải học cách nói lời từ chối.

Tôi có thể dành cả đời để gọi tên các mẫu hình thói quen của mình. Nhưng chiến thắng thực sự đối với tôi là nhận ra mình đang làm gì một khi đã rơi vào đó. Tôi đang thực sự sống và hòa mình vào những gì đang diễn ra, hay tôi đã quá bận rộn với việc kiểm soát trải nghiệm này đến mức bản thân không còn thực sự ở đó nữa?

Mục tiêu không phải lúc nào cũng là để cảm thấy dễ chịu hơn

Linh hoạt tâm lý là khả năng chúng ta nhận biết những gì đang diễn ra bên trong mình, điều chỉnh khi những việc đang làm không mang lại kết quả tích cực, và tiến về phía những điều phù hợp nhất với bản thân.

Đối với tôi, thay vì suy nghĩ "Tôi cần dừng việc này lại. Làm sao để tống khứ cảm giác này đi?", việc tôi cần thực hành là ở lại đủ lâu để xem liệu đó có phải là một phần thuộc về những điều quan trọng đối với mình hay không.

Đôi khi, sự khó chịu là tín hiệu cho thấy tôi đang làm quá nhiều. Lịch trình của tôi có thể đang quá tải. Có thể tôi thực sự cần một giấc ngủ. Đôi khi, câu trả lời đúng đắn thực sự là "không". Luôn luôn có thêm một email mà tôi có thể gửi, thêm một người tôi có thể gọi, thêm một ý tưởng tôi có thể thực thi.

Điều khó khăn nhất là học cách chấp nhận khả năng đó và vẫn quyết định dừng lại. Khoảnh khắc này, trọn vẹn như chính nó vốn là, không cần thêm bớt hay thay đổi, có thể đã là đủ tốt rồi.

Sự thực hành nằm ở việc ở lại

Có quá nhiều điều đang diễn ra ngay lúc này mà tôi không hề muốn bỏ lỡ.

Khi tôi sống chậm lại vừa đủ và hít một hơi thật sâu, tôi có thể cảm nhận và nhận ra rằng công việc mình đang làm gắn kết sâu sắc với sứ mệnh của bản thân.

Tôi tự hào, mệt mỏi, hào hứng, và đúng vậy, vẫn còn cảm thấy đôi chút khó chịu. Tôi hoàn toàn không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Lịch trình của tôi không tự nhiên trống bớt một cách thần kỳ chỉ vì tôi nhận ra mẫu hình thói quen của mình. Tôi cũng không ngừng có những nguồn năng lượng dồi dào hay những ý tưởng lớn, và tôi thực sự không muốn dừng chúng lại. Tôi đang trong quá trình thực hành việc nhận diện những lúc sự "ôm đồm làm nhiều hơn" bắt đầu kéo tôi ra khỏi khoảnh khắc mà tôi vốn dĩ muốn hiện diện.

Hiện tại, như thế này đã là quá đủ rồi.