Tại sao ngày càng nhiều bạn trẻ gặp phải các vấn đề về sức khỏe tâm thần?

Ý CHÍNH

• Thanh thiếu niên từ 14 đến 20 tuổi ngày nay có nguy cơ mắc bệnh tâm thần nặng cao hơn 104% so với các bạn cùng lứa tuổi cách đây 50 năm.
• Việc chẩn đoán tốt hơn có thể giải thích một phần lý do của sự gia tăng này, nhưng không thể giải thích toàn bộ.
• Nhìn chung, tỷ lệ rối loạn tâm thần trên toàn dân số phần lớn ổn định hoặc có xu hướng giảm (ngoại trừ lứa tuổi thanh thiếu niên).

Tôi liên tục nghe các đồng nghiệp từ khắp Hoa Kỳ và Canada chia sẻ rằng ngày càng có nhiều người trẻ có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần nghiêm trọng. Rối loạn lo âu và trầm cảm là những "thủ phạm" phổ biến nhất, nhưng các rối loạn nghiêm trọng hơn như tâm thần phân liệt và những rối loạn khởi phát sớm khác dường như đang xuất hiện thường xuyên hơn ở cả cơ sở điều trị nội trú lẫn ngoại trú. Giống như sức chống chịu chung của chúng ta trước những áp lực cuộc sống đang dần suy giảm, kéo theo đó là sự nhạy cảm ngày càng tăng đối với các bệnh tâm thần mãn tính.

Các nghiên cứu mới đang dần xác nhận dự cảm đó của chúng tôi. Một nhóm nghiên cứu do Daniel Myran dẫn đầu tại Đại học Ottawa đã làm một điều khá đặc biệt. Họ đã nhìn lại các xu hướng rối loạn tâm thần từ năm 1975, phân tích dữ liệu theo từng thế hệ (theo năm sinh) để xem liệu xu hướng chung có đúng với từng nhóm nhỏ trong toàn bộ dân số hay không. Thật may mắn là họ đã làm điều đó.

Khi xem xét hơn 12.000.000 hồ sơ sức khỏe tâm thần của các thế hệ sinh ra tại Canada, Myran và cộng sự nhận thấy có chưa đầy 1% báo cáo mắc bệnh tâm thần nặng. Mặc dù tỷ lệ rối loạn tâm thần nhìn chung ổn định hoặc giảm trong những năm gần đây, nhưng hầu hết tín hiệu tích cực đó lại đến từ xu hướng ở nhóm người trong độ tuổi từ 21 đến 50.

Đối với lứa tuổi teen, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Tỷ lệ rối loạn ở người trẻ từ 14 đến 20 tuổi cao hơn rất nhiều so với các nhóm dân số khác. Và con số này vẫn đang tiếp tục tăng. Thanh thiếu niên từ 14 đến 20 tuổi ngày nay có nguy cơ mắc bệnh tâm thần nặng cao hơn tới 104% so với những người ở cùng độ tuổi trong giai đoạn từ năm 1975 đến 1979.

Nhân tiện, nếu được giải thích bằng việc chẩn đoán sớm tốt hơn (điều hoàn toàn có khả năng), thì vẫn thật kỳ lạ khi người trẻ lại có sự khác biệt lớn đến vậy so với các thế hệ chỉ nhỉnh hơn họ vài tuổi. Điều kỳ lạ nữa là tỷ lệ rối loạn ở các nhóm tuổi khác thực chất lại đang giảm, một hiện tượng không thể giải thích đơn thuần bằng việc cải thiện kỹ thuật chẩn đoán hay sự cởi mở hơn của xã hội giúp giảm bớt định kiến khi ai đó chia sẻ về vấn đề sức khỏe tâm thần.

Dù nghiên cứu của tôi tập trung chủ yếu vào các yếu tố dự báo khả năng phục hồi trước những biến cố như rối loạn tâm thần, nhưng trong trường hợp này, tỷ lệ gia tăng có thể đang ngầm cảnh báo về sự suy giảm sức chống chịu trước căng thẳng và mức độ dễ tổn thương cao hơn trước những tác nhân kích hoạt các bệnh tâm thần cấp và mãn tính, những căn bệnh khiến một người trẻ phải tìm đến sự trợ giúp chuyên môn. Nói cách khác, chúng ta không chỉ cần tiếp tục trăn trở xem giới trẻ ngày nay đang gặp phải vấn đề gì, mà còn phải tự hỏi các em đang thiếu đi điều gì để có thể bảo vệ bản thân trước những rối loạn ấy.

Không có câu trả lời nào dễ dàng, trong khi danh sách các tác nhân gây căng thẳng tiềm ẩn thì ngày một dài thêm. Môi trường sống độc hại? Thời gian sử dụng màn hình quá mức? Áp lực từ mạng xã hội? Dư chấn của những đợt phong tỏa và sự cô lập xã hội do đại dịch COVID-19? Hay thậm chí là sự xao nhãng của cha mẹ và người chăm sóc khi họ cũng dành quá nhiều thời gian lướt thiết bị điện tử? Dù lý do là gì đi nữa, môi trường xung quanh trẻ chắc chắn phải là một phần của câu chuyện này, bởi lẽ sự gia tăng rối loạn tâm thần chỉ đang diễn ra ở duy nhất một nhóm tuổi chứ không phải tất cả.

Trong khi chờ đợi các nghiên cứu chỉ ra chính xác hơn những yếu tố gây ra rối loạn tâm thần, chúng ta có thể bắt đầu bằng những giải pháp phòng ngừa chủ động: Điều chỉnh tần suất sử dụng mạng xã hội. Giảm thời gian nhìn vào màn hình. Tạo điều kiện cho trẻ tương tác trực tiếp nhiều hơn với bạn bè đồng lứa. Đưa trẻ ra ngoài thiên nhiên thường xuyên hơn. Và tất nhiên, hãy chủ động tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn ngay khi những dấu hiệu rối loạn đầu tiên xuất hiện.

Image by BiancaVanDijk from Pixabay