Vì sao mọi thứ rồi sẽ luôn rối tung rối mù

Immanuel Kant, vị triết gia Đức nổi tiếng khắc khổ và kín kẽ, người từng cố gắng sắp xếp lại đời sống con người theo những nguyên tắc kiên nhẫn và cao cả của lý trí và logic, đến cuối đời đã cho phép mình một khoảnh khắc hiếm hoi để thở dài chán chường về giống loài chúng ta. Trong một câu nói xứng đáng được nghe nguyên văn với tất cả sự nhấn mạnh của nó, ông viết:

Aus so krummem Holze, als woraus der Mensch gemacht ist, kann nichts ganz Gerades gezimmert werden.
“Không có gì hoàn toàn thẳng thớm có thể được đóng từ thứ gỗ cong queo mang tên nhân loại.”

Nói cho thật rõ: chúng ta là một mớ hỗn độn không thánh thiện. Gia đình là những lò nung của im lặng và giận dữ, bạo chúa chẳng bao giờ ở xa quyền lực, hạnh phúc thì khó chịu, mỗi bước tiến lên tự động dẫn ta đến một vòng khám phá mới của sự ngu ngốc, bất kỳ hành động tử tế nào kéo dài cũng sẽ bị trừng phạt, và chúng ta có một tài năng xuất chúng trong việc phá hỏng những khoảnh khắc hứa hẹn nhất bằng sự tàn nhẫn, hối tiếc và lo âu.

Photo by Nikola Mihajloski on Unsplash

Tình yêu và Nghệ thuật của sự Cong queo

Lời của Kant có thể không nhắm riêng vào những kẻ đang yêu, nhưng nó đặc biệt hợp với những kỳ quặc không dứt của họ. Hiếm có lĩnh vực nào mà ta khao khát sự “thẳng thớm” đến thế, hay nơi mà sự lạ lùng và méo mó của ta lại phơi bày mệt mỏi đến vậy. Trong những giấc mơ ban ngày, ta nói mình chẳng muốn gì hơn là sự bình yên và tử tế. Ta diễn thuyết ca ngợi một cuộc sống giản đơn. Ta nghĩ về bản thân như những con người ngay thẳng, đàng hoàng và dễ hài lòng. Ta hứa sẽ ngoan, nếu như chỉ cần tìm được “người ấy”.

Rồi ta được ban cho một tâm hồn ngọt ngào và tinh tế nhất; và chẳng bao lâu sau, ta phá nát họ không cần kiêng dè hay giải thích. Ta sợ hãi việc mất họ; và thấy ngột ngạt ngay khi họ cam kết. Cô đơn làm ta hoảng; có người bên cạnh lại khiến ta ngộp thở. Ta thề sẽ biết ơn vô hạn nếu họ chịu liếc nhìn ta; rồi chẳng mấy chốc ta lại tự hỏi liệu mình có thể làm tốt hơn không. Ta xây một mái ấm hạnh phúc; rồi ám ảnh phá nó xuống tận nền. Ta hứa sẽ yêu họ đến cuối đời; rồi lại vuốt ve người bạn thân nhất của họ ở một bãi đỗ xe ven đường. Ta bắt đầu đầy trân trọng; và kết thúc bằng cáu kỉnh, đa nghi. Ta cho họ tất cả; và bị buộc tội là bóp nghẹt tự do của họ. Ta gấp đôi nỗ lực để âu yếm; và bị xem là yếu đuối. Ta ngồi bên họ cạnh hồ nước, nói rằng họ giống như một thiên thần; và họ buột ra một tiếng xì nhỏ, cao vút, kỳ lạ như có nhạc.

Thứ gỗ cong queo của nhân loại

Trong tay một người thợ mộc lành nghề, một tấm ván có thể được cưa và chà nhẵn thành đỉnh cao của sự đối xứng và chính xác. Một chiếc ghế có thể đứng trên những chân cong mảnh mai tinh xảo. Những ngăn kéo bằng gỗ sồi có thể trượt trên những bản lề vô hình đến một điểm dừng êm ái nhất. Những chiếc tủ gỗ óc chó có thể không tì vết suốt năm trăm năm.

Chuyện con người thì không mở ra cho kiểu kỹ thuật ấy. Luật lệ của ta đôi khi có thể hợp tác với khao khát gọn gàng và tinh khiết của ta. Ta có thể dựng lên vài bản vẽ thiên đường. Ta có thể phác thảo một hai thành phố lý tưởng. Trong vài năm, trật tự có thể đứng vững. Một hai công viên có thể đẹp. Ta có thể, trên giấy, huấn luyện 100.000 từ đứng đúng chỗ của chúng. Nhưng rốt cuộc, con người không phải là những đoạn văn; cả một đời sống không thể được tạo hình như gỗ phong hay gỗ gụ. Ta không thoát khỏi thảm họa. Khổ đau là luật chơi.

Câu nói của Kant là một lời mời gọi cho hài kịch. Để lấp đầy khoảng cách giữa lý tưởng và thực tại, lựa chọn tử tế nhất có lẽ là cười – rất đen tối và mỗi ngày. Ta muốn được mãn nguyện; giấy ly hôn sẽ đến với ta tuần sau. Ta tưởng người dịu dàng với đôi mắt quyến rũ ấy sẽ cứu rỗi ta; mùa hè năm sau họ cưới kẻ khác. Ta vừa học được cách tin họ; họ rời đi ngay sau đó. Ta chắc rằng bỏ ra một nghìn euro cho một căn phòng đẹp nhìn ra núi sẽ giúp ta hàn gắn và chứng minh sức mạnh tình yêu. Cười hay vào trại tâm thần, chỉ có hai lựa chọn.

Một thứ bi quan được nhắm trúng đích có thể mang lại sự bình thản; thậm chí còn khiến ta hạnh phúc hơn đôi chút. Khi ý thức rõ điều gì là có thể xảy ra, ta sẽ bớt cảm thấy mình bị thực tại bức hại; ta có thể nhìn những làn sóng u ám dồn tới bằng ánh mắt hiền hòa hơn (dĩ nhiên họ đã rời đi, tất nhiên họ đã nói dối, rõ ràng bữa tối là một thảm họa); ta có thể khẽ khàng bước xuống khỏi những tưởng tượng khắc nghiệt và vô cớ mà chính mình tự dựng lên.

Hơn thế nữa, ta có thể nhận ra rằng mình không hề cô độc; quanh ta là rất nhiều người cùng chung cảnh ngộ. Kịch bản chung của đời sống có thể nói về những đám cưới và lễ kỷ niệm vàng son; nhưng thực tế thì lặng lẽ u ám với tất cả mọi người. Không ai đi hết cuộc đời mà không bị trầy xước. Ai trong chúng ta rồi cũng phải chịu đựng khổ đau đến tận cùng; ai cũng chứng kiến những giấc mơ đẹp nhất của mình sụp đổ, lãng phí bao năm tháng lội bì bõm trong bùn lầy và mơ hồ, tự hỏi không biết mình có điên không (hay đang bị trừng phạt vì đã lỡ giết một đứa trẻ ở kiếp trước), ta khao khát sự thuần khiết, chỉ để rồi đối diện với nghịch lý và sự né tránh.

Ta có thể cười sảng khoái khi buông bỏ những hy vọng nghiêm túc mà vô tình tàn nhẫn của mình. Chưa bao giờ có gì thẳng thớm được hứa hẹn, và cũng sẽ chẳng bao giờ bền. Ta là một loài vật rất xấu xa, cực kỳ ngớ ngẩn – thứ gỗ cong queo đích thực của nhân loại – cong như cây thông cổ thụ bristlecone tệ nhất, và vô dụng, khó chịu như mùn cưa.

Nguồn: WHY THINGS WILL ALWAYS BE A MESS | The School Of Life

---

The School of Life là một tổ chức quốc tế do Alain de Botton sáng lập, với sứ mệnh nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc và giúp con người hiểu mình, chữa lành và sống sâu sắc hơn. Thông qua những bài viết nhẹ nhàng mà sâu sắc, họ chạm đến nỗi niềm con người, từ lo âu, cô đơn đến tình yêu và bản ngã, bằng sự cảm thông và ngôn từ đầy chữa lành. Không chỉ là nơi để đọc, đây còn là không gian để suy ngẫm, được nâng đỡ và học cách sống tử tế hơn với chính mình. Mời bạn tìm đọc bộ sách The school of life đã được xuất bản tại Việt Nam

https://s.shopee.vn/2Vl62V5ryY