Ba nguyên nhân lớn dẫn đến trầm cảm

ĐIỂM THEN CHỐT

• Bệnh tật mãn tính được xem là dấu hiệu hàng đầu dự báo cho sự khởi phát của trầm cảm.
• Những người bên cạnh và không gian sống xung quanh hoàn toàn có thể là tác nhân khiến bạn rơi vào trầm cảm.
• Nếu tâm trí luôn nhuốm màu u tối về những điều sắp tới, bạn rất dễ chìm vào hố sâu của sự tuyệt vọng.

Bản thân nỗi đau đã là một thử thách nghiệt ngã, nhưng phải gánh chịu nó mà không hiểu vì sao mình đau đớn lại càng tột cùng hơn. Trầm cảm đôi khi tựa như một cơn bão lòng bất chợt, cuốn phăng mọi hy vọng, nhưng cũng giống như quy luật của thời tiết, giông bão nào cũng có những dấu hiệu tích tụ từ trước. Có ba mảnh ghép lớn tạo nên những tổn thương này: tiếng nói từ cơ thể, áp lực từ môi trường sống và cả những dự cảm về ngày mai. Hiểu thấu cả ba điều này chính là bước đầu tiên giúp bạn chở che và bảo vệ tâm hồn mình trước những đợt sóng ngầm sắp tới.

1. Tiếng nói từ cơ thể

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, những căn bệnh mãn tính dai dẳng chính là mối nguy hàng đầu đẩy chúng ta vào vòng tay của trầm cảm. Lý do là bởi, trầm cảm và bệnh tật có một sợi dây liên kết ngầm: chúng đều kích hoạt hệ thống phòng vệ của cơ thể. Một người đang mang tổn thương tâm lý thường phải chịu đựng những cơn viêm nhiễm âm ỉ, cơ thể thiếu sắt, hay những cái nóng sốt nhẹ bám riết lấy thân mình.

Có hàng trăm công trình nghiên cứu ngoài kia đã chứng minh sợi dây gắn kết thiêng liêng giữa Thân và Tâm này, nhưng điều cốt lõi nhất mà bạn cần nhớ là: khi thể xác thấm mệt, tinh thần cũng chẳng thể an yên. Nếu cơ thể bạn đang kiệt quệ vì bệnh tật, suy dinh dưỡng kéo dài hay thức trắng đêm này qua đêm khác, đó là lúc cánh cửa trầm cảm đang mở rộng. Những vết thương dai dẳng hơn như nỗi đau sau sinh hay các chứng rối loạn tự miễn lại càng dễ đẩy tâm hồn vào vùng tối.

Mã gene mà cha mẹ để lại quyết định phần lớn những căn bệnh ta phải mang trên mình. Chúng cũng can thiệp sâu sắc vào thế giới tinh thần, chiếm đến khoảng 60% lý do khiến một người rơi vào trầm cảm. Và 40% còn lại, chính là câu chuyện của hai nguyên nhân tiếp theo ngay sau đây.

Source: Pheladii/Pexels

2. Môi trường sống xung quanh

Nguyên nhân thứ hai gọi tên môi trường sống của bạn, có thể là không gian vật lý bao quanh hay chính là thế giới ngập tràn những mối quan hệ xã hội. Nếu phải sống cạnh một nhà máy xử lý hóa chất độc hại, nguy cơ bạn rơi vào trầm cảm sẽ tăng lên (như mối liên hệ giữa Thân và Tâm đã nhắc đến ở trên). Việc phải hít thở trong một không gian độc hại có sức tàn phá tâm hồn bạn ghê gớm không kém gì việc phải ở cạnh những con người mang năng lượng tiêu cực.

Nếu xung quanh bạn chỉ toàn những lời miệt thị, bạo hành, hay những người luôn tìm cách khiến bạn cảm thấy hổ thẹn về chính mình, bóng tối trầm cảm sẽ rất dễ bủa vây. Điều này không chỉ đúng trong những cuộc đối thoại giữa hai người, mà còn hiển hiện rõ rệt ở một tầng nghĩa rộng lớn hơn. Việc thuộc về một nhóm thiểu số hay phải vật lộn trong cảnh nghèo khó cũng là cái cớ khiến trầm cảm tìm đến, bởi cách mà người đời đối xử với bạn, hay bởi cái cách bạn cay đắng nhận ra xã hội đang nhìn nhận mình như thế nào.

Cơ thể chúng ta vốn dĩ chẳng thể phân biệt nổi đâu là vết thương lòng và đâu là nỗi đau thể xác. Chính vì vậy, những tổn thương trong mối quan hệ giữa người với người cũng sẽ kích hoạt hệ thống miễn dịch tự vệ của cơ thể. Bạn chắc chắn đã từng cảm nhận thấy sợi dây liên kết này rồi. Đó là khi nghe tin dữ về một người bạn mà lòng bỗng quặn thắt, ruột gan cồn cào. Đó là khi một chuyện tình tan vỡ và bạn nghe rõ tiếng con tim mình thắt lại vì đau đớn. Hay đó là cảm giác rã rời, kiệt quệ ập đến cùng nỗi đau mất mát người thân. Tất cả đều là những mảnh ghép trong môi trường tâm lý đang trực tiếp định đoạt xúc cảm của bạn. Hoàn cảnh càng ngột ngạt và kéo dài bao lâu, thì chiếc hố sâu trầm cảm càng dễ chực chờ nuốt chửng bạn bấy nhiêu.

3. Tương lai và những dự cảm của bản thân

Nguyên nhân thứ ba dắt lối cho trầm cảm chính là ngày mai và cả những kỳ vọng, dự cảm của bạn về chặng đường phía trước. Ngay cả khi bạn đang có một cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh, được sống trong một ngôi nhà bình yên và bao quanh bởi những mối thâm tình ấm áp, nhưng nếu ngày mai bạn phải đối mặt với bản án 20 năm tù, tâm hồn bạn khó tránh khỏi việc suy sụp. Mà chẳng cần phải là một biến cố nghiệt ngã đến thế. Chỉ cần bạn cảm thấy quỹ đạo cuộc đời mình đang trượt dài trên một con dốc, niềm vui trong mỗi phút giây hiện tại sẽ tự khắc bay biến, nhường chỗ cho bóng tối trầm cảm. Khi bạn được thăng chức, nhưng lòng lại nơm nớp lo sợ trách nhiệm mới sẽ quá sức và khiến mọi người thất vọng, sự muộn phiền đã bắt đầu nhen nhóm. Khi bạn tìm thấy một tri kỷ tuyệt vời, nhưng tâm trí lại không thôi lo âu rằng một ngày nào đó họ sẽ đổi thay, phản bội, rời bỏ bạn hay thậm chí là rời xa cõi đời, thì chính mối duyên lành này lại vô tình trở thành gánh nặng tâm lý. Đó là những dự cảm, tuy có phần cực đoan, nhưng vẫn dễ gọi tên khi ta tự diễn dịch rằng cuộc sống sẽ chuyển từ bình yên sang giông bão. Thế nhưng, sẽ còn khó khăn hơn gấp bội để ngăn tâm trí ngừng vẽ ra những viễn cảnh đen tối khi cuộc sống của bạn đang từ bế tắc lao thẳng xuống vực sâu.

Nếu bạn vừa mất việc, lại vừa bị người yêu quay lưng trong cùng một tuần, thì việc bạn rơi vào trầm cảm là điều hoàn toàn dễ hiểu. Lúc ấy, việc bạn ngồi đợi chờ một điều tồi tệ tiếp theo ập đến dường như lại trở thành một phản xạ tự nhiên của tâm lý. Người ta vẫn thường bảo nhau: "Họa vô đơn chí", hay giông bão thường kéo về cùng một lúc. Nhưng đôi khi, trời chỉ mưa một chút rồi thôi. Điều quan trọng bạn cần khắc cốt ghi tâm là: những dự cảm của bạn cũng chỉ là những lời đoán mò cho đến khi ngày mai thực sự tới. Hãy cứ coi tương lai là "vô tội" cho đến khi nó được "chứng minh là có tội". Việc cố gắng bao bọc bản thân khỏi tổn thương bằng cách luôn chuẩn bị cho tình huống xấu nhất nghe có vẻ rất lý trí, nhưng chính những nỗ lực đoán định ngày mai ấy lại đang bóp nghẹt và làm tổn thương bạn ngay trong ngày hôm nay.

May mắn thay, vạn vật trên đời này đều vận hành theo những quy luật riêng của nó. Giống như ngày nhỏ, khi nhìn vào bức tranh minh họa giản đơn trong sách giáo khoa, bạn đã hiểu được sự tuần hoàn phức tạp của những giọt nước trên Trái Đất và giờ đây hoàn toàn có thể kể lại cho một đứa trẻ lên ba. Giờ đây, khi đã thấu suốt ba nguyên nhân lớn cốt lõi này, bạn có thể vén bức màn bí ẩn đang bao phủ lấy những đợt sóng ngầm tổn thương trong mình và sẻ chia nó với người khác. Trầm cảm sẽ không còn là một vị khách không mời mà đến khiến bạn trở tay không kịp nữa, bạn đã có thể bắt đầu bóc tách xem đâu là ngòi nổ kích hoạt nỗi đau trong mình và nhận diện ra quy luật của nó.

Dẫu cho cả ba nguyên nhân này luôn đan cài và tác động qua lại lẫn nhau, nhưng theo thời gian, mọi thứ sẽ dần sáng tỏ. Bạn sẽ nhận ra liệu nỗi buồn sâu sắc ấy thường tìm đến sau mỗi trận ốm dài, sau khi bạn va vấp phải vài người, vài nơi chốn không thuộc về mình, hay sau những đêm dài cô độc chìm đắm trong những âu lo về ngày mai. Hãy cứ dịu dàng sống cuộc đời của mình, rồi đôi lúc ngoảnh lại nhìn xem đâu là chiếc chìa khóa đang mở cửa góc tối trong tâm hồn bạn. 

References

Maletic, V., & Raison, C. (2017). The new mind-body science of depression. WW Norton & Company. 

Tác giả: Myron Nelson LCPC

Nguồn:  Three Major Causes of Depression | Psychology Today