Tình bạn đồng hành và sức khỏe tinh thần

Một trong những khía cạnh tàn nhẫn nhất của bệnh tâm lý là nó tước đi của ta khả năng tin rằng những người khác cũng có thể đang đau khổ theo cách giống như ta. Ta không cố tình ích kỷ hay kiêu ngạo; chính căn bệnh đã kết án ta vào cảm giác rằng mình là kẻ đáng thương duy nhất, không thể chấp nhận duy nhất, tồi tệ duy nhất. Di sản trung tâm của bệnh tâm lý và cũng là một nguyên nhân lớn dẫn đến những thôi thúc tự sát chính là cảm giác mình là một ngoại lệ. Những rối loạn trong tâm trí phủ lên ta những lớp xấu hổ khủng khiếp.

Khi ốm yếu, ta bắt đầu chạy trốn khỏi người khác. Những buổi tụ họp trở nên bất khả thi, bởi ta sớm hoảng sợ trước sự bất khả xâm phạm tưởng tượng và tính phán xét của những người mình có thể gặp. Ta không thể nào nói chuyện phiếm hay tập trung vào lời người khác khi đầu óc đầy những kịch bản thảm họa và một giọng nói xâm lấn thì thầm rằng ta nên chết đi. Dường như không có cách gọn gàng hay chấp nhận được nào để chia sẻ với bạn cũ những gì ta đã trải qua: họ từng biết ta là người hay nói cười và lạc quan. Họ sẽ nghĩ gì về con người bị tra tấn mà ta đã trở thành? Ta bắt đầu cho rằng không một ai trên đời có thể hiểu, chứ đừng nói là chấp nhận, việc trở thành chính ta là như thế nào.

Điều này đặc biệt bi thảm, bởi phương thuốc trung tâm cho bệnh tâm lý chính là có người bên cạnh. Căn bệnh của ta từ chối ta tiếp cận chính điều ta cần nhất để có thể hồi phục.

Năm 1891, họa sĩ Thụy Sĩ Ferdinand Hodler trưng bày bức The Disappointed Souls (Những tâm hồn thất vọng). Năm nhân vật hiện lên trong những trạng thái chán chường khác nhau. Ta không biết rõ điều gì đã trục trặc trong đời họ, nhưng tài năng của Hodler mời gọi ta tưởng tượng ra những khả năng: một cuộc hôn nhân đổ vỡ ở đây, một nỗi nhục xã hội ở kia, một cơn trầm cảm không lay chuyển nổi, một cảm giác lo âu ngập tràn. Dù câu chuyện cá nhân có thể khủng khiếp đến đâu, nỗi kinh hoàng thực sự của bức tranh lại nảy sinh từ nơi khác: từ cách mỗi cuộc khủng hoảng diễn ra trong sự cô lập hoàn toàn với những người bên cạnh. Những hình hài đau khổ chỉ cách nhau vài milimét, nhưng dường như họ ở trên những hành tinh khác nhau. Lẽ ra phải thật dễ để vươn tay, để sẻ chia gánh nặng, để trao một bàn tay an ủi, để kể cho nhau nghe câu chuyện đời mình, và điều đó hẳn sẽ tiếp sinh lực cho sự sống. Nhưng trong bức họa địa ngục này, dường như không có chỗ cho tình đồng hành. Nỗi buồn đã quấn lấy mỗi kẻ khốn khổ trong một cảm giác nghiệt ngã về sự đơn độc của chính mình.

Ferdinand Hodler, The Disappointed Souls, 1891 

Một nỗi kinh hoàng nữa là: Hodler không chỉ vẽ một cảnh đơn lẻ, ông định tác phẩm của mình như một ẩn dụ cho toàn bộ xã hội hiện đại, với sự vắng bóng cộng đồng, những thành phố cô đơn và những công nghệ gây xa cách. Thế nhưng chính trong bức miêu tả ấy lại ẩn chứa khả năng cứu rỗi. Ta sẽ bắt đầu lành lại khi nhận ra rằng thực ra ta luôn ở rất gần một người cũng khốn khổ như ta. Vì thế, ta luôn có thể vươn tới một người hàng xóm cùng tan vỡ và than thở với nhau trong một nhịp. Ta nên học cách tụ họp cho một kiểu sinh hoạt xã hội rất đặc biệt, một “bữa tiệc khóc”, nơi toàn bộ trọng tâm là trao đổi với nhau về nỗi khốn cùng và những vết rách của đời sống.

Trong một buổi tụ họp lý tưởng của những người không khỏe, trong một căn phòng êm ái, an toàn, ta sẽ lần lượt bộc lộ với nhau những dày vò trong tâm trí mình. Mỗi người sẽ kể ra những thử thách mới nhất. Ta sẽ nghe về việc người khác đã trải qua những đêm mất ngủ thế nào, đã không ăn nổi ra sao, đã sợ hãi đến mức không dám bước ra ngoài, đã nghe thấy những tiếng nói lạ và phải chống chọi với những thôi thúc liên miên muốn tự sát. Chất liệu ấy hẳn sẽ rất u tối, nhưng được nghe nó sẽ như một liều thuốc xoa dịu cho những tâm hồn cô độc đang bị thương của ta.

Lý tưởng nhất là ta sẽ tiếp tục gặp lại cùng những con người ấy, tuần này qua tuần khác, để cuộc đời ta dần đan cài với đời họ, và ta có thể trao cho nhau sự nâng đỡ khi cùng đi qua thung lũng bệnh tật. Ta sẽ biết ai đang gặp khó khăn đặc biệt, ai cần sự dịu dàng, và ai có thể hưởng lợi từ một cuộc trò chuyện nghe có vẻ bình thường về khu vườn hay thời tiết.

Không thể nào chuyện ta cô đơn như ta đang cảm thấy lại là sự thật. Sinh học không tạo ra những cá thể hoàn toàn độc nhất vô nhị. Trong bảy tỷ người cùng loài với ta, có những sinh linh đồng điệu. Họ ở đó, nhưng ta đã đánh mất mọi niềm tin vào quyền được tìm thấy họ của chính mình. Ta cảm thấy cô lập không phải vì ta thực sự như vậy, mà vì ta đang ốm. Ta nên dám tin rằng ngay lúc này, một tâm hồn thất vọng giống như ta đang ngồi cạnh ta trên băng ghế, chờ ta ra một dấu hiệu.

Nguồn: COMPANIONSHIP AND MENTAL HEALTH | The School Of Life

---

The School of Life là một tổ chức quốc tế do Alain de Botton sáng lập, với sứ mệnh nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc và giúp con người hiểu mình, chữa lành và sống sâu sắc hơn. Thông qua những bài viết nhẹ nhàng mà sâu sắc, họ chạm đến nỗi niềm con người, từ lo âu, cô đơn đến tình yêu và bản ngã, bằng sự cảm thông và ngôn từ đầy chữa lành. Không chỉ là nơi để đọc, đây còn là không gian để suy ngẫm, được nâng đỡ và học cách sống tử tế hơn với chính mình. Mời bạn tìm đọc bộ sách The school of life đã được xuất bản tại Việt Nam

https://s.shopee.vn/2Vl62V5ryY